Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 6.22

Mitabhāṣiṇī 6.22

Language
Sanskrit

6.22

pratīhāreti| 'ayodhyā' pado 'ma.hetuḥ' ayodhyā yasa nivāsa. tasya [sāketaśabdo bhūmādiṣu paṭhyate| ataḥ śauṇḍikau vuñ] 'śreṣṭhinaḥ' vaṇijaḥ 'duhitā idānīmeva nirvṛtta' sampannaṃ 'puṃsavanaṃ garbhādhānāt tṛtīye māsi karttavyaḥ saṃskāraviśeṣo yasyāḥ tādṛśī' iti śrūyate| rājeti| 'nanu' avadhāraṇe| 'garbhaḥ' garbhasthamanapatyaṃ 'pitryaṃ' piturāyataṃ 'rikthaṃ' dravyam [ "rikthamṛkthaṃ dhanaṃ vasu" ] 'arhati'| rakṣiti | aparamapi kiñcita vaktavyam 'ehi tāvat' iti prasthitā pratīhārīṃ nivartayati | vakteti | 'santati asti iti' 'santati nāsti' iti 'anena' vā 'kim ' vidyamāne apatye avidyamāne ca phala tulyam | kuta ityāha--anvayaḥ--prajāḥ yena yena. snigdhena bandhunā viyujyante pāpāt ṛte duṣyantastāsā sa sa iti ghuṣyatām vyākhyā-'prajā' janā yena yena snigdhena snehayuktena 'bandhunā' bāndhavena pitrādisvajanena 'viyujyante viyuktā bhavanti 'pāpāt pāpaniratāta 'ṛte' vinā, pāpina svajanaṃ varjayitvā ityarthaḥ 'duṣyanta' [ svanāmagrahaṇena “duṣyanto me bandhu” iti prakṛtau gauravātiśayo sūcitaḥ ] 'tāsā prajānā 'sa sa bandhu ' bandhusthāne sthita 'iti evat ghuṣyatā' vijñāpyatām | yo yo mṛtaḥ duṣyantastasya tasya sthāne cāste | tata mṛte vā sthite vā phala tulyameva | kintu ya pāpo mriyate tasya sthāne duṣyanto na vyasthāti |
pratīhārīti | 'kāle' yathākāle yata 'pravṛṣṭa' sudṛṣṭi [bhāve kta] tat 'iva devasya śāsanamabhinandita pūjitam | rājeti | 'bhoḥ' iti khagatyāmantraṇaṃ pratīhārīsambodhanaṃ vā | 'santatyā' chedena abhāvena niravalambanā nirāśrayā 'sampadaḥ vibhavā 'mūlapuruṣasya' arjayituṣṣaṣṭhyanta 'avasāne' ante, abhāve, nāśe ityartha 'evam' anena vidhinā 'param' anya' janam 'upatiṣṭhanta' saṃgacchante [saṅgatikaraṇe ātmanepadam | upatiṣṭhanti iti pāṭhe prāpnuvanti ityarthaḥ ] | 'mamāpi ante' avasāne, mṛte mayi ityarthaḥ puruvaśaśriya pauravalakṣmyāḥ 'eṣa vṛttānta' eṣaprakāraḥ, parāśrayaṇaṃ bhavitā iti vārtā | ['-niravalambanā (tathā-)- upatiṣṭhanti (rā-, vi-, ma- ) | "śriya eṣa vṛttāntaḥ (ta-, thā-)— --"śokavikalacetaso bhūrevaitā" (rā-, vi-, ma- ) ||
acted (b) santaticcheda &c-The reeding niravalambānāṃ kulānām tiṣṭhate—‘upāddevapūjāsaṅgatikaraṇamaitraukaraṇapathiṣu’ iti saṅgatikaraṇe ātmanepadam|

Linked texts (1)