Abhijnanasakuntalam 6.23
Mitabhāṣiṇī 6.23
- Language
- Sanskrit
6.23
pratīhāreti| 'amaṅgala' mapatyatadrūpa pauravaviplavaḥ parāṅgavaśca 'pratihataṃ' nirākṛtaṃ bhavatu | rājeti | 'upasthitaṃ svayambhāvaṃ' yat 'śreya' maṅgalyaṃ sāmpatyadārādirūpam tat 'avamanyate yastathāvidham [ supyupapade ṇin.] 'māṃ dhik'|
rājeti | anvayaḥ-kāle uptavījā mahate phalāya kalpyamānā vasundharā iva kulapratiṣṭhā dharmapatnī ātmani saropite'pi tyaktā nāma| vyākhyā-‘kāle’ ṛtasamaye ‘uptam’ āhitaṃ ‘bījaṃ’ yasyāṃ tādṛśī [ patropekṣe'pi yojyam ] ataeva ‘mahate’ prabhūtāya ‘phalāya’ śasyāya [ pakṣo'kṣe putrarūpātha] ‘kalpyamānā’ prabhaviyantī [kṛpiyoge sampadyamāne caturthī] ‘vasundharā’ ratnadhātrī dhāritrī ‘iva kulasya’ puruvaṃśasya ‘pratiṣṭhā’ bālambanasvarūpā [vasundharāyāmapi yojyametat | “dve pratiṣṭhe kulasya me | samudraraśanā corvī sakhī ca yuvayoriyam ||” iti prāguktaṃ ] ‘dharmapatnī’ prajāprayojanā iti yāvat ‘patnau’ (māṭhurgārhasthyādi) yaṅkurutayā ‘ātmane’ sahane saropite'pi’ samparicitā mahadde'pi [ “ātmā vai putranāmāsi” ityātmanaḥ putravapuṣe ] mayā tyaktā nāma’ kṛtamivametanme [ nāma kutsāyām | “nāma prākāśyasambhāvyakrodhopagamakutsane’ ityamaraḥ ]
sānumatīti | 'idānīma' adhunā, śakuntalāyā jñāte sarvaṭambhe ityarthaḥ 'te santatiśūnyapravāda 'apāracchinnā vicchedarahitā bhaviṣyati' | caturiketi, 'sārthavāhasya [ prāktyākhyāta ] vaṇikpatervṛttāntasya 'vṛttāntena' vārttayā 'dviguṇaḥ samadhika ityartha udvegaḥ' pīḍā yasya tathāvidho jāto 'bharttā' | 'enam' bharttāram 'āśvāsayitu' sāntvayitu' 'meghapraticchandāt' tannāmakāt prāsādāt 'mādhavyaṃ' gṛhītvā āgaccha [mādhavyasya yadyapi prāsādasya "dhūvamagāne—" ityādāne pañcamī | bhavatkartta ko mādhavyakaraṇaka āgama iti samānakarttṛkatā neyā ] | 1. aparicchinnā—paricchidmā is iyattā nirṇītā | C f., "paricchedapramāvahine nmayā na ca triśūnā—Kumara Hence aparicchinnā is endless 2. āśvāsayitum—Here the kartṛtva of āśvāsanakriyā is attributed
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit