Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 6.24

Mitabhāṣiṇī 6.24

Language
Sanskrit

6.24

rājeti | 'bato' khede| 'duṣyantasya' [nāmagrahaṇāt prakhyātidyotanam| tena prakhyātasya mamāryeṇa hatam iti mahat khedakāraṇam ] 'piṇḍa bhajante ye te, pitara ityarthaḥ 'saṃśayaṃ' saṅkaṭam 'ārūḍhā' āpannāḥ| 𑈭nastadaṅkacchramanupaśyanti pitara | kutaḥ' ityāha | anvaya. —nūna bata paścāt para naḥ kule yathāśrutisambhūtāni nivapanāni kaḥ kariṣyati iti pitaraḥ prasūtivikalina mayā prasiktamūdakaṃ dhautāśruśeṣampibanti| vyākhyā— 'nūnaṃ' niścita 'bata khede [ avyayam ] 'paścāt' duṣyantāt 'para' paścāt sṛte duṣyanta ityarthaḥ 'naḥ' kule puruṣaśe yathāśruti' vedoktavidhānena 'sambhūtāni' samyak hitāni 'nivapanāni | piṇḍadānāni piṇḍodakakarmāṇi 'kaḥ kariṣyati na ko'pi| 'iti' eva sañcintya pitaraḥ pūrve pauravā, 'prasṛtyā' santatyā 'vikalina rahitena, niḥsantānena 'mayā prasikta' dattam 'udaka' jala 'dhotāni aśrūni' yena tathābhūta 'śeṣam avaśiṣṭaṃ yathā tathā 'pivanti' | pitaro hi prathama mahantena jalena aśrupūrṇa nayanaṃ prakṣālayanti paścāt avaśiṣṭaṃ jalaṃ pivanti| tena mayi saṃśayaṃ gatāste iti | [ “sambhūtāni” (rā vi0 ma )— "saṃhitāni” (ta-, nyā- )|| "kariṣyati” (ta-, nyā- )—“nivapsyati' (rā, vi, ma ) || 'dhamyaśeṣam” (rā-, vi-, ma)—' vanyaśeṣam” (ta, nyā-) ]|| 'moha" vikṣobhato mūrcchām 'upagataḥ prāptaḥ caturiketi | 'sambhrameṇa tvarayā 'saha avalambya' dhārayitvā rājānamiti śeṣaḥ|
sānumatīti | 'dīpe sati khalu satyeva 'vyavadhānaṃ' dūratā vyavahitirvā, tadde 'doṣeṇa eva andhakārarūpa doṣam anubhavati | āste kuladīpaḥ sarvadamanaḥ, aya dūrasthattamapaśyan nirāśādhvakāre majjan śodati | 'hādhika' etat | 'idānīme aham'enaṃ nirvṛtaṃ' sukhitaṃ' pravṛttipradānena iti śeṣaḥ 'karomi | 'ahavā' upyuktametanma 'yajñabhāge utsukā ' utkaṇṭhāḥ' durlabheṇa dānavavadhena hṛtayajñabhāgā punastallābhe śvā 'devā eva tathā anuṣṭhāsyanti' vidhāsyanti 'yathā 'acireṇa' satvaraṃ 'bharttā' svāmī dharmapā 'śakuntalām 'abhinandiṣyati iti mayā śakuntalāṃ samāśvāsayantyā mahendrajananayā' aditi 'mukhāt śrutam' | tan' tasmāt 'etaṃ kāla' yāvatā kālena devā enaṃ nirvṛtaṃ kuryyā 8 kālamityarthaṃ 'pratipālayitu' pratīkṣitu 'yuktam' yatra karmaṇi devā niyuktā tatra prayukto me vyāpāraḥ | 'yāvat avadhī | tatakālama 'banena vṛttānte na' rājño vārttayā [ athavā 'yāvat avadhāraṇe | 'priyasakhīṃ samāśvāsayāmi yāvat' ityanvaya [ yuktamitam' (ma-)—"na yuktam" (rā, vi-, ta-, vyā- ) ] || [ kālaṃ pratipālayitum [rā-, vi, ma- )—"me atra vilambitum" (ta vyā 1 ] || udbhrāntikena tadākhyena nṛtyabhedena "niṣkrāntā' |
nepathya iti| 'brahmaṇi brāhmaṇe vede vā hita sādhu vā 'brahmaṇyam' [yat prabhavyaḥ] na brahmaṇyaṃ brāhmaṇāviṣaye vede vā yam niṣiddha tat, abrahmaṇyaṃ ityarthaḥ dvimā yataḥ| yadā ātatāyinaṃ prati tanna nagna abrahmaṇa kriyate tvayā, virama pāpātmannāśa' iti cārthaḥ| yadā tu rājānamuddiśya ucyate tadā 'brahmahatyā jāyate, nivāryatā bho.' ityarthaḥ| dvāvapi prasādyataḥ| rājeti| 'pratyāgata' labdhasaṃjñaḥ| eva 'ārttasya' bhītasya kharaḥ' mādaḥ 'mādhavyasya iva pratibhāti| pratīhāreti| 'sambhūmiya' svarayā 'saha'| 'saṃśayaṃ' saṅkaṭaṃ 'gataṃ' 'prāptaṃ' vayasyaṃ devaḥ paritrāyatāṃ rakṣatu|

Linked texts (1)