Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 6.25

Mitabhāṣiṇī 6.25

Language
Sanskrit

6.25

rājeti | ano kutsitamanasya ‘māṇavaka’ māṇavya [ kutsitāpatye bhaṇa vyakaśca | anukampāryā kan ] ‘kena janena, kena vidhinā vā ‘ātto gṛhīto ‘gandho’ garyo^garvo yasya tādṛśo jāta [‘gandho gandhaka āmode leśe sambandhagarvayo iti viśva ] | pratīhārī | ‘adṛṣṭaṃ rūpam ākṛtiryasya tathāvidhena ‘kenāpi sattvena jīvena ‘atikramya abhibhūya ‘meghapraticchandasya prāsādasya ‘agre śikhare yā ‘bhūmi tām ‘āropitaḥ prāpito māṇavakaḥ | rājeti | ‘mā tāvat eva brūhi | ‘mamāpi viśrutapratāpasya duṣyantasya ‘gṛhā, satvai devayoniviśeṣairviṃśoṣaiḥ ‘abhibhūyante atikramyante ? naiva abhibhūyante iti kākuḥ | tadaśradveyaṃ vaco mā tāvat brūhi | yadvā—mā tāvat vipadyatāṃ māthavyaḥ | mamāpi gṛhā abhibhūyante ityāścaryam | athavā pakṣāntare tadapi sambhavet | yataeḥ—
vyākhyā—'ahani ahani pratidinam 'ātmanaḥ eva svasyāpi pramādena anavaghānatayā yat 'skhalita dharmapracyuti tat tāvat sākalyena ["yāvat tāvacca sākalye" ityamaraḥ,, jñātu na śakyam | anyathā kathaṃ me śakuntalākarmakasyoparityāgaḥ | yadi sanniditamapi cātamandharmyaṃ va bhavet, sadā agocarāsu 'prajāsu jīveṣu madhye 'ko janaḥ kena pathā satpathena asatpathena vā prayāti carati iti aśeṣataḥ sākalyena 'veditu' jñātu 'śaktiḥ me asti kiṃ nāstyeva iti kākuḥ| ātmanasambandhe'pi yasya samyak jñāna na syāt sa kathaṃ brūyāt prajāsu me pāpaḥ ko'pi nāsti, sthito'pi sa madīyeṣu gṛheṣu pāpa nācareta |
nepathye iti | 'avividhā' ityavyayaṃ khede | rājeti | 'gajendena' pārthakya tena, bhinnayā gatyā krodhīkṛtastayā iti bhāvaḥ| nepathye iti | 'tadeva' avidveṣya prāvahā ityarthaḥ | 'ko'pi' ajñātasvarūpaḥ, 'eṣa' jana 'māṃ pratyavanatā' pṛṣṭhato vakrā 'śirodharā' grīvā yasya tathāvidham ataeva 'ikṣumiva viṣu sthāneṣu 'bhaṅgo' vakratā yasya tathāvidhaṃ karoti | spaṣṭonubhavaṃ pṛṣṭhe kutra dvitri vibhaṅgorūṣaṃ prāgevāsam | adhunā puna kauryeṇa māṃ grīvāyāṃ pratyudbhyaṃ vidhāya vimāṃ karoti | śaśaneti | śaśūśya mahiṣaviśeṣālasya vikāraha śārdūlaṃ dhanu 'dṛste' yasyā tādṛśo | 'dṛstam āśvapati rakṣati vyāghātāt iti hastāvāpaḥ' vāmahaste pariveṣyarmaviśema [anekāthaṃtvāddhāvūno varivara rakṣaṇāthe, ] | yadvā— hastam avāpnoti' labhate rakṣārthena iti 'hastāvāpa' [ karmaṇyaṇ ] | tena 'sahitaṃ śarāsanam' |

Linked texts (1)