Abhijnanasakuntalam 6.26
Mitabhāṣiṇī 6.26
- Language
- Sanskrit
6.26
naivadye iti| anvaya -abhinavarudhirārthino (ahaṃ) śārdūlaḥ paśumiva ceṣṭamānaṃ tvām eṣa hanmi| ārttānāṃ bhayamapanetum āttadhanvā duṣyanta idānīṃ tava śaraṇaṃ bhavatu| vyāyā-'abhinavaṃ' nūtanam sadyoniḥsṛtaṃ yat 'kaṇṭhaśoṇitaṃ' galagataraktaṃ pravāheṇa āgataṃ dhāroṣṇaṃ raktamiti yāvat| tat 'arthayate' kāṅkṣati yastādṛśo'haṃ 'śārdūlo vyāghra 'paśumiva ceṣṭamāna' madgatādyātmamuktaye yatamānaṃ tvām eṣa hanmi' hanmi evādhunā| ārttānāṃ pīḍitānāṃ 'bhayamapanetuṃ' dūrīkartum āttadhanvā dhṛtaśarāsanaḥ [ "dhanuṣaśca" iti anaṅsamāsānta ] cāpanāmaśravaṇena dīkṣita adyabhāpi āttaṃsva te trāṇāya dhṛtacāpa 'duṣyanta idānīm' asmin mayyākramaṇekāśanaṣṭe 'tava śaraṇaṃ, rakṣitā 'bhavatu' yadi tasya śaktirasti| āstāṃ duṣyanta, astu prākṛteṣu, matsamīpe ko nāma sa,| paśyatastasya tvāṃ hanmi ityuddīpanam|
rājeti| 'katham' āścarye| 'uddiśati' abhimukho bhāṣate| māmanadyamaparādhyati sahasya eṣaḥ| 'kuṇapaṃ śavam aśnāti' bhakṣayati yastatsaṃbuddhau [ karttari yuc] | 'idānīṃ tvaṃ na bhaviṣyasi' mariṣyasi ityarthaḥ | śārṅgaṃ dhanu 'āropya' adhijyaṃ kṛtvā |
mātaliriti | anvayaḥ-sa te sakhyuḥ śatakrato rajayyaḥ kila| tvaṃ raṇaśirasi tasya nihantā smṛtaḥ| saptasaptiḥ yat naiśaṃ timiram ucchettuṃ naḥ prabhavati tat candraḥ apākaroti | vyākhyā-'sa' durjayo nāma dānavagaṇaḥ 'te sakhyuḥ' mitrasya 'śatakratoḥ' indrasya [karmaṇi vaikalpikau ṣaṣṭhī] 'ajayyaḥ kila' jetumaśakya eva [jayya iti śakyārthe nipātyate ]| 'tvaṃ' raṇaśirasi' yuddhāgrabhāge 'tasya' dānavagaṇasya 'nihantā' ghātakaḥ smṛto'si arthādasi indreṇa| ehi bho pālaya etān jahi iti indrasto harati ityarthaḥ| na ca tena śatakratorlāghavam| 'sapta saprayaḥ' aśvā yasya sa sūryaḥ 'yat naiśaṃ' rātrijālaṃ 'timiraṃ' tamaḥ 'ucchettuṃ' nāśayituṃ 'na prabhavati na śaknoti 'tat timiraṃ ‘candra’ apākaroti’ nirasyati| ‘sa bhavān tathāvidhastvam, asurasaṃhārādyetāhṛtsatvamityarthe ‘āttāni gṛhītāni ‘śastrāṇi’ āyudhāni yena tathāvidha ‘eva’ etadavastha ‘eva’ avinudhvamiti yāvat, idānīma’ adhunā ‘taṃ’ śaviim [pratidāmatvāt yacchabdopādānaṃ nāpekṣate]| aindraṃ rathamāruhya vijayāya pratiṣṭhatā prasthito bhava [“samavapravibhya sthaḥ” ityātmanepadam ]| rājeti| ‘maghavata indrasya anayā sambhāvanayā’ sambhāvanena ‘aham anugṛhītaḥ | yadasau devendro nāmbya samartha manyate tat tasya mahānanugrahaḥ| ‘atha’ ityārambhe | prastutamupasaṃhṛtya prastāvāntaramārabhate ityartha | ‘kim evam īdṛśaṃ’ ‘prayuktam’ anuṣṭhitam |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit