Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 6.27

Mitabhāṣiṇī 6.27

Language
Sanskrit

6.27

nepathya iti| ‘bir̤ālena gṛhīto' bhūto 'mūṣaka' iva jīvite' prāṇeṣu 'nirāśo' bhavāmi | tatra kāraṇam 'eṣa tvāṃ paśyāmi tva māṃ na paśyasi iti | apaśabdaṃ kārya sādheta | rājeti | 'tiraskariṇyā' adṛrśanavidyayā 'garvita' sāhaṅkāra, mayā adṛśyo'pi tva mamāgneśva drakṣyase | tena ca haniṣyase | tat aṅgīkṛtamiti te garvo mā bhūt | ["astram' ( ta-, vyā-, ma-)— 'śastram ( rā-, vi- )] || anvaya - ya vadhyaṃ tvā haniṣyati rakṣā dvijaṃ rakṣiṣyati tamiśuma eva sandadhe | hi haṃsa coram ādatte tanmiśrā apaḥ varjayati | vyākhyā - 'ya' iṣu, 'vadhyaṃ ' pāpakaraṇāt vadhārhaṃ tvā haniṣyati - rakṣā rakṣakārtha 'dvija' brāhmaṇaṃ sādhuñca rakṣiṣyati tam 'iṣu' bāṇam 'eṣa sandadhe' athamah dhanuṣi yojayāmi | naitadvismam | tathā 'hi isa coraṃ dugdham ādatte gṛhṇāti 'tena kṣīreṇa miśrā' sammiśrā apa' jalaṃ 'varjayati' tyajati | haṃsa iva me bāṇa, kṣīramiva tvam, āpaivāyaṃ brāhmaṇa | tat tvameva bādhya me grāhya, brāhmāṇastyājya | ["rakṣiṣyati" ( ta-, vyā- )—' rakṣati ca' ( rā- vi-, ma- ) ] ||
mātaliriti| anvayaḥ—hariṇā asurāḥśaravyaṃ kṛtāḥ teṣu idaṃ śarāsanaṃ vikṛṣyatām| satāṃ suhṛjjane prasādamaumyāna cakrūṃṣi patanti, dāruṇāḥ śarā na | vyākhyā —hariṇā indreṇa asurā dānavā 'tava śaravyaṃ' lakṣyam [ śaravyamiti pūrveṇaivānvaye siddham ] kṛtāḥ 'dānavāstvayā hanyantām iti harerabhilāṣa ityarthaḥ | ataḥ 'teṣu asureṣu 'idaṃ sajyaṃ 'śarāsanaṃ' dhanu 'vikṛṣyatām' savāṇamākṛṣyatām ityarthaḥ | khaṇḍamindreṇa prārthito dānavān jahi, māstu te mayi śaravyāsaḥ | mayi viṣaye tu 'satāṃ' sādhūnāṃ mavādṛśo suhṛjjane mahati bāndhavajane 'prasādena' prasannatayā 'saumyāni' śobhanāni "cakṣūṃṣi patanti dāruṇāḥ' ghūrāḥ śarāḥ na' patanti | suhṛdahaṃ na te badhyaḥ |
rājeti | 'sasambhrama' tvarayā 'astram upasaṃharan' tūṇepratiprerayan | 'aye' vismaye "mātali' eva | he 'mahendrasya devarājasya 'sārathe svāgataṃ śobhanamāgamanamastu te |
1. mātalirvidūṣakaśca—The reading vidūṣakamutsṛjya mātaliḥ leaves
vidūṣaka iti | 'yena' anena 'aham iṣṭeḥ' yajñasya yaḥ 'paśuḥ' sa iva 'māritaḥ īṣadūna hataḥ [iti paśuśabde karmaṇi upapade upamāne mārayaterṇamul ] 'sa' anena rājñā 'svāgatena svāgataśabdoccāraṇena 'abhinandyate'—viruddhametat vayasya | mātaliriti | 'sasmita'miti vidūṣakavacanāt smitam || astīti | 'kālanemeḥ' 'prasūtiḥ' santati 'durjaya nāma' durjaya iti prasiddha 'dānavānāṃ gaṇa samūhaḥ 'asti' | rājā | etattu nāradāt mayā pūrvaṃ śrutam ['bhūtapūrve caraṭ' iti jñāpakāt pūśabdasya paranipātaḥ ] |

Linked texts (2)