Abhijnanasakuntalam 7.17
Mitabhāṣiṇī 7.17
- Language
- Sanskrit
7.17
rājeti | laṅ vilāse muñcidu | bhavitṛvya | dvayorabheda lalita vilāsa | dṛṣṭa lalita yasya tasmai 'asmai' durvinitāya bālāya ['spṛherīpsita' iti sampradāne caturthī] 'spṛhayāmi khalu' | satyapi durvinītatve etadarthe me abhilāṣo vartate eva | anvaya-dhanyā animittahāmai ālakṣyadantamukulān avyaktavarṇaramaṇīyavaca pravṛttīn aṅkāśrayapraṇayina tanayān vahanta tadaṅgarajasā malinībhavanti | vyākhyā-'dhanyā sukṛtino janā 'animittā' akāraṇā ye hāsā te kāraṇai 'ālakṣyā' īṣadadṛśyā 'dantānāṃ mukulā' korakā navodgatā dantā ityartha. yeṣāṃ tāna 'avyaktai' 'aparisphuṭai'vaṇai' akṣarai 'ramaṇīyā manohāriṇya 'vacasā pravṛttayo vākyīccāraṇāni yeṣāṃ tān, 'aṅke āśraya nivāsa.. tasmina ya 'praṇaya' prāthanā tadvata 'tanayān vahanta' kroḍe kurvanta 'teṣāṃ' tanayānām 'aṅge yata raja dhūli [jātāvekavacanam] tena amalino 'malinā bhavanti' | putragātradhūlinā yā malinatā dhanyatā nāma sā, ama tu adhanyasya nāsti, ataeva paraputrāya spṛhayāmi iti bhāva |
tāpasīti | 'nagaṇayati ivātha manyase | 'ṛṣikumārāṇā kaḥ atra āsta iti sajenam [ mūlam ( ta- nyā-) - "bhavatu na māmayaṃ śṛṇoti" ( rā-, vi-, ma ) || "avalokya" ( ta- nyā-) - "avalokayati (rā-, vi-, ma-) ] | bhadra maṅgala mukha" yasya tatsaṃbuddhi | he 'bhadramukha movya 'ehi tāvat | āgatya 'durmīca' duṣparihara 'hastena graha yasya muṣṭirityartha yasya tathāvidhena 'anena ḍimbhānāṃ bālānāṃ 'līlayā vilāsina bālasulabhayā kroḍayā bādhyamāna pīḍyamāna 'bālamṛgendrakaṃ mocaya' | yadvā'anena karttā 'durmocena ityayaheṇa karaṇena 'bādhyamānam' ityanvaya | [mūlam (vi- )- durmāṃka' ( ga-) - "durmo'ca" ( ta- nyā-) - "yahiśca" ( ma-) ] ||
1. (a) animinta &c — avidyamānaṃ nimittaṃ yeṣāṃ te animintāḥ | bahu—| (cf — 'tāpasīṃ vilokya isati' above )
3. durbhoca &c —duḥ khena muñcati pariharati etam iti dur + muc + khala=rmoca cannot give grāha in the bhāvavācya | The rule is 'grahavṛdṛniścigamaśca
Linked texts (3)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit
- Indische Sprüche — Otto von Böhtlingk 1863, Sanskrit