Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 7.23

Mitabhāṣiṇī 7.23

Language
Sanskrit

7.23

garjite | anvayaḥ—he sumukhi, diṣṭyā smṛtibhinnamohatamaso me pramukhe sthitāsi | akṣina utsaṅgānte rohiṇī yogaṃ samupagatā | vyākhyā—he sumukhi prasannavadane, śobhanānane vā 'diṣṭyā' bhāgyena [bhāgyavaśenetyarthaḥ kṛtvā pratijñātena rūpeṇa 'bhinnaṃ' nirastaṃ moharūpaṃ tamo yasyatādṛśasya apagatapramādasya etasya manmathasye pramukhe' agre sthitāsi tiṣṭhasi | asmanmitre me pramodaṃ kuru tvāmanveṣya puro viddhe | kīdṛśīmiva tadāha— 'śaśinaḥ candrasya, tu 'uparāga' rāhugrastasya ante 'arka' avasāne rohiṇī priyamahiṣī, patnī 'yoga' saṅgamamivi 'samupagatā' samprāptā | etadpi vākyārthe śarīreṇa ghaṭate [ “śaśinaḥ' (rā. taṃ., kā., ma-) "śaśina' (vi.) | bahuvrīhiti | 'baddha' dṛṣṭaśva uktaḥ 'kaṇṭhe' yasyāḥ tādṛśīṃ satī "kaṇṭhikatavadnākṣī bahuvrīhiḥ—gaṅavādiḥ ] | rātreti | anvayaḥ—jayaśabde bāṣpeṇa pratiṣiddhe'pi mayā jitam | yataste'saṃskārapāṭaloṣṭhapuṭaṃ te mukhaṃ dṛṣṭama | vyākhyā—jayasya śabdo gānarūpādibhiḥ uccāraṇīye 'jayatu jayatu' ityādi mumbī bāṣpeṇa rudanena aśrupā 'pratiṣiddhe' vinivṛddhe vighaṭanamanubhavini'pi mayā jitaṃ mayā jayaddhi prāptā [vijayeśrīraṅga upari prarūḍhatve varttate] | kuta evamityāha—'yata' yasmāta 'asaṃskārāt' prasādhanābhāvāt 'pāṭalam' īṣadraktam 'asaṃskāre'pi pāṭala' raktaṃ svābhāvaraktam 'oṣṭhayoḥ puṭaṃ yasmin tata 'te tava 'mukha' dṛṣṭam | mukhauṣṭhepi tvāṃ drakṣyāmi iyyāśā mane'bhū tattvāni yata sampadaṃ dṛṣṭā, parā dityuḥ me bahubhiḥ kālaḥ iti bhāvaḥ | 1. (a) pramukhe—prathanaṃ mukham | prasiddham—tasmin | (b) sumukhi—

Linked texts (1)