Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 7.24

Mitabhāṣiṇī 7.24

Language
Sanskrit

7.24

śakuntaleti | 'te' tava bhāgadheyāni' bhavyāni 'pṛccha' | "ka eṣa" ityasya uttara ne bhāgyameva dātu prabhavati | pratyādiṣṭāha katha brūyā ka eṣa | yadi samrāṭsutacakravartī bhave iti te bhāgya tadā 'aya te pitā" iti vakta nyāyyam | atha īdṛśa te bhāgya yadihaiva vane vasan tapaścariṣyasi tadā "dharādhipo'ya duṣyanta' itya vāsya paryāpti paricaya | iti manasā prāptavṛttāntāmālocayantī daṇḍadagdhā 'roditi' |
rājeti | itya narvāmava pratyādeśadu kha bhūyo'pyanubhavantīmivā vovāca | anvaya - he sutanu, te hṛdayāt pratyādeśavyalīkam apaitu | tadā kimapi me balavān manasa sammoha abhūt | śubheṣu prabalatamasā vṛttaya evamprāyā hi | andha śirasi kṣiptā srajamapi ahiśaṅkayā dhunoti | vyākhyā-he 'sutanu' cāruvapu śakuntale 'te' tava 'hṛdayāt' manasa 'pratyādeśāt' matvṛ tāt pratyākhyānāt jāta yat 'vyalīka ' dukha tat 'apaitu dūrīyātu dukha tyaja ityanunaya | 'tadā pratyākhyānakāle 'kimapi' kuto'pi anirvacanīyatvāta kāraṇāt 'me valavān' guru 'manasa sammoha' cetovikṛti 'abhūta' jāta | pratyākhyānañca ajñānakṛtam ityanunayānukūlā yukti | 'śubheṣu maṅgaleṣu viṣaye 'pravala ghora 'tama' moha andhakāraśca yeṣā teṣā 'vṛttaya ' vyāpārā 'prāyeṇa' bāhulyena
['prāyaśśanaśane vṛddhau tulyabāhulyayorapi' iti viśvaḥ ] 'evam hi' īdṛśī eva [ tatpuruṣapace mayūravyaṃsakādi | anyathā sup supā iti samāsaḥ | prāyaśabdasya pūrvaṃnipātaphalakopasarjanatvābhāvāt paranipātaḥ ] ityanayā yukteḥ samarthaṃnam | 'dhruvaḥ' sadā tamasā abhibhūtaḥ san 'śirasi nijamastake 'kṣiptām' anena sthāpitā srajamapi' mālāmapi śaśātamām 'aheḥ sarpasya śaṅkayā' bhrāntyā 'dhunotiḥ kampayati, śiraso vyasyati | iti samarthaṃna prati dṛṣṭānta | [ ''rājā' ( ta, nya - ) 'rājā śakuntalāyāḥ pādayo praṇipatya ( rā-, vi-, na ) ] 'pādayo patati' iti prasādanam [ rāghavādīnāmetannāsti ] |
śakuntaleti | 'me' mayā 'purā kṛtam' anuṣṭhitaṃ 'sucaritasya' puṇyakarmaṇaḥ 'pratibandhakaṃ' pratirodhakaṃ puṇyakramapratirodhakamityartha teṣu divaseṣu' pratyākhyānadivaseṣu 'pariṇāme' pariṇatau 'mukhaṃ yasya 'tādṛśaṃ, pākābhimukhamiti yāvat āsīt | 'yena' hetunā sānukrośo'pi madadhīno'pi sānurāgo'pi' āryaputra mayi 'virato raso'rāgaḥ anurāgaḥ ityarthaḥ [ "śṛṅgārādau viṣe vīryye guṇe drave rasaḥ' iti koṣaḥ ] yasya tathāvidhaḥ, niranurāgaḥ, 'itimāvat 'saṃvṛttaḥ | purā duṣkṛtamācaritaṃ mayā tena tvayā sahatā| pāpasyāpi kṛtaṃ mama phalaṃ pratyākhyānavelāyāṃ vipākamāsīt | tena puṇyaphalaṃ niruddham paścācca pratyākhyātā | ubhya mamaiva pāpasyāyaṃ vipākaḥ na te doṣaḥ |

Linked texts (2)