Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 7.32

Mitabhāṣiṇī 7.32

Language
Sanskrit

7.32

mārīca iti | 'vidita. jñāta. 'mayai vastu, vṛttānta iti yāvat yadyā tādṛśī 'asi' | 'tat' tasmāt maha' tvayā ekatra 'dharme carati' yasta prati' pati prati īrṣyā manyu 'kopa 'na kārya' | anvayaḥ-śāpāt smṛtirodhaṛce bhartari pratihatā asi | apetatamasi (bhartari ) tava prabhūtā eva | chāyā malopahataprasāde darpaṇatale na mūrcchati, śuddhe tu sulabhāvakāśā | vyākhyā-smṛti ruṇaddhi yat tat 'smṛtirodha' dṛśyāvaraṇakaṃ tama ityartha | 'śāpāt' durvāsasā dattāt jāta yata tat 'smṛtirodha" tamaḥ tena [ yadvā-smṛteḥ 'rodhena' vikṣepena hetunā] 'ṛce' karkaśe asamarthe ityarthaḥ 'bhartari'patyau 'pratihatā' prāptapratighātā 'asi' 'apeta dūre yāta 'tamo yasmāt tasmin patyau 'tava prabhutā' prasara 'eva | yathā calitamaṇīgotrakamudbhāvaceṣu pratihata sat gamanāt viramati, masṛṇeṣu pṛṣṭhe ṣu ca calati, tathā tvamapi krūtte patnyau pratihatā, masṛṇe tasminnadhunā prāptaprasarā eva | dṛṣṭāntamāha-'chāyā' pratibimba 'malena' śyāmikayā 'upahata naṣṭaḥ prasādo' nirmalatā yasya tasmin 'darpaṇasya mukurasya 'tale' pṛṣṭe 'na mūrcchati' na prasarati śuddhetu' nirmale punastasmin 'sulabhaḥ' sukhaprāpya 'avakāśa' sthāna yathā tādṛśī bhavati |
1 vidita -vid + kta karmaṇi | The kta is atīte not varttamāne | The rule "matibuddhipūjārthebhyaśca' allows varttamāne kta but does not bar atīte kta | Hence we get here tṛtīyā kartari in mayā | 2 शापात् &c -(a) प्रतिहता-suggests collusion against a hard thing (b) smṛtirodha &c. - smṛte rodhaḥ smṛtirodhaḥ-Raghava But see adhikaraṇe 7mī | (d) apeta &c -tamas is moha | The mention of tamas ends in upamā | The alaṅkāra is prativastūpamā according to daṇḍin | (2) smṛtirodha and mala (3) ṛca and upahataprasāda, (4) pratihatā asi and na mūrcchanti, (5) acainasamam and gūḍha, (6) prabhūtā and sūkṣmāvakāśana, (7) tama

Linked texts (2)