Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 7.30

Mitabhāṣiṇī 7.30

Language
Sanskrit

7.30

'prajāpati' kaśyapam 'abhita' ta paritārya, ityartha |
mārīca iti | 'ekam ekam iti vīpsā [dvivaṃcanam | bahubrīhivadbhāva ] 'nirdiśan aṅgulyā darśayan | anvaya —diṣṭyā sādhvī śakuntalā, ida sadapatya bhavān —śraddhā vitta vidhi iti tat ca tritaya—samāgatam | vyākhyā—'diṣṭyā' maṅgale avyayam | aho maṅgalavam | yadvā—'diṣṭyā' harṣe | aho mānanda | sādhvī pativratā 'śakuntalā' ida 'sat sādhu 'apatya' santati ityartha, 'bhavān' tva rājottamo duṣyanta — 'śraddhā' śāstrīyā bhakti , 'vitta' śāstrīyakriyāyā. dravyasaṃṣagrahocita dhana, 'vidhi' śāstroktakarmānuṣṭhānam 'iti tat ca tadeva prasiddhaṃ tritayaṃ tryavayavaṃ vastu 'samāgatam ekatramilitam [bhāvinamavadyavasamāgamamuddiśya tatpratyakṣaḥ] | maṅgalametat [vāgmī me iti vā ] yat dṛṣṭārūpā śakuntalā, śiśurūpaṃ sarvadamanaḥ, viśiṣyo bhavān iti vacanasya yuktam |
rājeti | he 'bhagavan eṣa samāgamo bhavadanugrahasya phalam | anugrahasya me pūrvameva syātaḥ| purā'dya bhavad darśanenaiva mannimittamabhūdbhavadve samarthayam | kintu adya darśanāt 'prāk samohitasya' abhilaṣitasya phalasya siddhi' niṣpattirjātā | paścāt darśanaṃ jātam iti apūrvaṃ nūtano 'hi anugrahaḥ prākphalaṃ paścāt darśanam dṛṣṭapūrvetā| 'kuta' iti cet āha--anvayaḥ--pūrva kusumam udeti tata phalam | prāk ghanodayaḥ tadanantara payaḥ | aya nimittanaimittikayo kramaḥ| tava prasādasya tu puraḥ sampadaḥ | vyākhyā--'pūrvaṃ' prathama kusumamudeti puṣpamāvirbhavati tata 'tadanantara' tatkarma 'phala' dṛśyate | 'prāk ādī' ghanodaya meghasampat 'tadanantara tat paraṃ dṛśyate payaḥ' jalam | 'ayam eṣa' nimittasya kāraṇasya nimittena saṃsṛṣṭasya naimittikasya' kāryasya ca krama' niyamaḥ ānupūrvī | 'prathama kāraṇa paścāt kāryam evameva kāryakāraṇayoḥ kramaḥ| bhavatu, kiṃ tena ityāha--'tava prasādasya tu bhavato'nugrahasya punaḥ puro' pūrva tatkāle' 'sampada' prasādāvāptaya dvividhaḥ | prasaṅgo bhaviṣyati bhagavānmukhin iti jānataḥ sampada prāgeva prasādāvāpamupatiṣṭhante| yadvā--mayi sānugraho bhagavān iti prāget pūrvemeva anugṛhītasya sampada manyamāna iti bhāvaḥ |
mātaliriti | 'vidhātāra karmāraṃ īśā ityārthe evam anena vidhānā iṣṭo'si anugṛhṇanti| bhavatādya laukika kāryakāraṇakrama uktaḥ | alaukike tu asau bhinna eva | icchāsiddhaya īśā yadaivecchanti tattadakṣaṃ tadaiva sampadyate | iha bhagavānicchati duṣyantasya putrakalatrasamāsamo bhavatu iti| yadi tatkṣaṇamasampannā sā icchā bhagavatasta bhagavaddaśanamapekṣate tarhi anīśatā bhagavata āpadyeta |
See Tîkâ 'भाविनम्' &c. 2. nimitta &c.—nimitta is cause kāraṇam ; nimittena pravṛttam iti nimitta+ṭhak=naimittikam effect kāryam

Linked texts (2)