Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 7.5

Mitabhāṣiṇī 7.5

Language
Sanskrit

7.5

mātaliriti | 'etat' vinayavacanaṃ 'tava sadṛśaṃ" yogyam | śūrā hyavikatthanā bhavanti iti bhāvaḥ| [ "tava" (ta-, nyā-) – "eva" ( rā-, vi, ma- ) ] ! śīrṣaṃ kiñcit 'unnamya' dūram 'atītya' gatvā ! 'ita' asyā diśi ityaṅgulyā nirddiśyaḥ 'nākasya' svargasya 'pṛṣṭhe" upari 'pratiṣṭhitasya' kṛtādhipatyasya 'ātmano yaśasaḥ'-dānavajayajātāyāḥ kīrtteḥ 'saubhāgya' śubhādṛṣṭaṃ 'paśya'| tadeva darśayati-anvayaḥ-amī divaukasa gītakṣamam arthajātaṃ vicintya surasundarīṇā kalpalatāṃśukeṣu vicchittiśeṣaiḥ tvaccaritaṃ likhanti | vyākhyā-'amī' dūre dṛśyamānā 'diva' svarge 'oko' nivāso yeṣāṃ te devā ityarthaḥ 'gītasya' gānasya 'kṣama ' yogyaṃ, surasundarībhirgānāī m 'arthānāṃ' vastūnāṃ 'jātaṃ' samūhaṃ, padāvalīmityartha. [ ' arthaḥ prakāre viṣaye vittakāraṇavastuṣu" iti "jātañjātyoghajanmasu" iti ca viśva ] 'vicintya dhyāya dhyāyaṃ nirupya 'surasundarīṇā' devastrīṇāṃ pratyeka padāvaliṃ racayitvā khavarṇanitānāṃ kalpalatāyā ' yāni 'a śukāni' vastrāṇi teṣu kalpapādapakhaṇḍeṣu nijavanitāvasaneṣu ityarthaḥ 'vicchitte' aṅgarāgāt [''vicchittiraṅgarāge'pi' iti viśva ] 'śeṣai ' avaśiṣṭaiḥ' 'varṣai' tata uddṛtya iti bhāvaḥ tava carita' durjayajayāvadāna 'likhanti' | priyaśanena nedya priyasādhanavarṣeṇa priyaparihitavasaneṣu snehenaiva likhitaṃ te yaśaḥ | aho saubhāgyam iti bhāva |
2 (a) vicchitti &c - vi+chid + ktin bhāve - vicchitti painting. śiṣa + ghañ karmmaṇi - śeṣa residue. vicchitte' ( pañcamī ) śeṣāḥ | supa suprā | matter Hence the effort (c) gītakṣamam... gīta kṣamate iti gīta+ kṣama+ka karttari | Or gītasya kṣamaṃ yogyam | The female voice is sweet,
hence surasundarīṇām not surāṇām| Comp, "ikṣucchāyaniṣādinyastasya gopsurgu ṇodayam | ākumārakathodghātaṃ śāligopyo jaguryaśa ||"...Raghu,
rājeti | 'pūrvedyu, pūrvasmin dine ["sadyaparut " iti nipāta ] 'divamadhirohatā asuraiḥ' saha ya 'samprahāra' yuddha tatra 'utsukena mayā aya pradeśo na lakṣita ' sapta marutā panthāna santi | tatra 'katamasmin pathi' adhunā 'varttāmahe' tiṣṭhāmaḥ| śrada hi rājā vinayāt kathāntarāvatāraṇayā pāntastutiprastāva pariharati | mātaliriti | anvaya . ya gaganapratiṣṭhā trisrotasa vahati jyotīṃ ṣi pravibhaktaraśmi varttayati ca, tasyavyapeta rajasa pravahasya vāyo eṣa dvitīyaharivikramapūto mārga | vyākhyā ya gagane 'pratiṣṭhā' sthitiyasyā tathāvidhā 'trisrotasa' trimārgagām ākāśagaṅgāmityarthaṃ vahati' dhārayati vitanoti vā 'jyotīṃṣi' tārakādīni 'pravibhaktā. yathābhāga vyavasthāpitā 'raśmayo' bhāsa yasmin kammaṇi yat yathā tathā varttayati ca' maṇḍalago bhrāmayati ca 'tasya' ataeva svarvāhinīsamparkāt 'vyapeta' dūrībhūta 'rajo' rajoguṇo yasmāt tasya-pravahasya' tannāmno bhūvāyoranantarasya 'vāyo eṣa.' dvitīyena hare. vāmanāvatāre trivikramasya traividhyaṃ, vikrameṇa pādaghātena 'pūtaḥ' pavitraḥ rahastaraṅga śabdaiḥ mārgaḥ' panthāḥ | āvahapravahādiṣu dvitoyasya pravahasya vāyoryanmahimnāṭa| yatra jyotirbimbānāmarkasya tamasaḥ kadaiva nāsti | yastu padya pūto mandākinoṃ vahan rakṣo 'pi śuddhaḥ | tataśca haripadapātena puna parame satve sthita eva panthāḥ | ['pravibhaktaraśmi' (rā-) .. "pravibhaktaraśmi' (vi-, ma-, saṃ-, vyā-) | stambh (saṃ-vyā-) .. 'tasya dvitīyaharivikramanastamaskaṃ vāyorgimaṃ parivahasya vadanti mārgam' (rā-, vi-, ma)̍] |
attributive pravibhaktaraśmi qualifying ghaṃ| (b) tasya dvitīya mārgam— naddhamākṣiptaṃ pravahārnalena| paryyatyajasraṃ tanbaddhā grahakakṣā yathākramam|'—Suryasiddhanta, 'manaśvaraṃ khecaracakrayukto bhramatyajasraṃ pravahārnilena”—Siddhantasiromoni. yaścāpsotauṃdhi vahati pravahastena sadyataḥ'—Vishnu-purana. mavatīṇoṃ sva (see below).

Linked texts (1)