Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 7.8

Mitabhāṣiṇī 7.8

Language
Sanskrit

7.8

mātaliriti | ‘padāt’ padamatigatya [ lyablope pañcamī, kārakamadhye vā ] ‘svasya adhikārasya’ niyogasya ‘bhūmau sthāne bhūpṛṣṭhe ‘vartiṣyate syāsyati| rājeti | ‘vegena avataraṇāt’ heto ‘manuṣyāṇāṃ lokaḥ bhuvana pṛthivī idadṛ ‘āścaryyaṃ’ vicitra ‘darśana yasya tathāvidha ‘sallakṣyatebhāti| tadeva varṇayati| anvaya—paśya medinī unmajjatāṃ śailānāṃ śikharādavaroitīva | pādapā. skandhodayāt parṇābhyantaralīnatāṃ vijahati | tanubhāvanaṣṭasalilā āpagāḥ santānāt vyakti bhajanti bhuvanam utkṣipatā kenāpi matpārśvam ānīyate iva| vyākhyā—'paśya' āścaryyamavalokaya [ vakṣyamāṇavākyārtha karma ] | ‘medinī bhūmi. ‘unmajjatā’ sahasā chatabhukha iva prakaṭībhavatāṃ śailānāṃ’ parvvatānāṃ śikharāt śṛṅgāt ‘avarohatīva adha patatīva | na hi śailā unmajjanti, nāpi medinī avarohati | kintu vegāt śailānāmunmajjanaṃ medinyāśca avarohaṇa ityametadāścayyaṃ dṛśyate| ‘pādāpā’ vṛkṣāḥ ‘skandhasya’ prakāṇḍasya ‘udayāt āvirbhāvāt ‘parṇānāṃ patrāṇām ‘abhyantare’ madhyai ye ‘līnāḥ’ gūḍhāḥ, tadbhāva ‘vijahati tyajanti | pūrvvaṃ patrapuñjamātrāṇi iva dṛṣṭā pādapā sahasā kāṇḍādimanto dṛśyante| etadāścaryyaṃ vegāyātam | ‘tanubhāvena’ kṣīṇatayā ‘naṣṭāni’ alakṣitāni ‘salilāni’ jalāni yāsāṃ tathāvidhā ‘āpagāḥ' srotasvatyāḥ ‘santānāt' vistārāt tanubhāvavigamād ityartha ‘vyakti' prakaṭatāṃ ‘bhajanti' gacchanti | yatra yatra dūrāt sūkṣmatayā jala dṛṣṭa sahasā majjanvā nayataśca dṛśyante | ityapyāścaryya vegādeva| ‘bhuvanaṃ’ manuṣyaloka ‘utkṣipatā ū prairayatā ‘kenāpi' atimurāsuramalena matvena ‘matpātraṃ mama samīpam ‘ānīyate iva’ upavyāpyate iva| vastutastu ahamevādha patāmi | vegāt punarbhuvanamutpatatīva bhāti | yadi dūrāt ekavṛṣṭamekavarddhaśca ābhāt, tadeva bhuvanaṃ sahasā viśitaruparidādidṛdeva visrarūgraṣṭhabhānamutpatatīva ityaho āścayyam | [ "santānāt"

Linked texts (1)