The Recognition of Śakuntalā 10.5.111
Arthadyotanikā 10.5.111
- Language
- Sanskrit
10.5.111
me mama kulasya pratiṣṭhe pratiṣṭhāhetū | dve iti sāropalakṣaṇā śuddhā | kāryakāraṇabhāvasaṃbandhāt | uktaṃ ca— “sāropānyā tu yatroktau viṣayī viṣayastathā” iti | anyavailakṣaṇyena pratiṣṭhākārittvaṃ vyaṅgyam | parigrahabahutve'pīti vyaṅgyaṃ cakārādānīya tatrorvīpratiṣṭhāheturgauravahetuścaturudadhimekhalāyāstasyā ācandrārkaṃ tadvaṃśena pālanīyatvāt | sakhīpratiṣṭhāhetuḥ sthitiheturasyāṃ mahācakravatrtivaṃśotpādakaputrotpādāditi dve api pratiṣṭhe atiśayoktyaikatvenādhyavasite ityavadheyam | “pratiṣṭhā gaurave sthitau” iti haimaḥ | ke dve ityata āha-samudra eva vasanamācchādanamavadhitvena yasyāḥ sorvī mahī | mudaṃ prītiṃ rāti dadātīti mudram | mudraṃ ca tadvasanaṃ ca mudravasanam | tena saha vartamāneti sakhīviśeṣaṇam | “ vasanaṃ chādaneṃ'śuke ” iti viśvaḥ | iyaṃ lokātikrāntasaundaryāgaṇitaguṇagaṇābhirāmā trijagallalāmabhūtā | tulyayogitobhayoḥ prakṛtatvāt | anayā ca pṛthivyā anayādyutsāreṇa svāsthyamivāsyā bandhuviyogaduḥkhāpākaraṇenānandayuktatayā saubhāgyātiśayo vyajyate | atha ca pṛthivyāstādrūpyeṇa sāpatnyābhāvādasyā api tadabhāvaḥ | sati sāpattye pṛthivībhavatsakhyoreva parasparaṃ taditi ca vyajyate | rūpakānuprāsau | nirvṛte sukhite svaḥ | “sakhyausaharṣa svāgatam ” ityādināaitadantena pragayaṇaṃ nāmāṅgamupakṣiptam | tallakṣaṇaṃ tu“uttarottaravākyaṃ tu bhavetpragayaṇaṃ punaḥ” iti | yathaiṣa itodattadṛṣṭirutsuko mṛgapotako mātaramānviṣyati mārgayate | ehi saṃyojayāva enam | nirgamanavyājavacanamidam | aśaraṇāsmi | ekākinyasmītyarthaḥ | anyatarā vāṃ yuvayorāgacchatu |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit