The Recognition of Śakuntalā 10.5.113

10.5.113

nalinīdalasya tālavṛntatvāropa āropyamāṇasya prakṛtopayogitve pariṇāma iti pariṇāmālaṃkāraḥ | pūrvottarārdhayorvikalpālaṃkāraḥ | “ tulyabalavirodhe vikalpaḥ ” iti tallakṣaṇāt | kāvyaliṅgarūparikaropamāvṛttyanuprāsāśca | vasantatilakā vṛttam | anenopanyāso nāmāṅgamanupakṣiptam | tallakṣaṇaṃ daśarūpake- " prasādanamupanyāsaḥ " iti | anena mālā nāma bhūṣaṇamapyupakṣisam | tallakṣaṇaṃ tu- " mālā syādyadabhīṣṭārthaprakāśanam " iti | na mānanīyeṣvavātmānamaparādhyiṣye | sundarīti | etādṛgavasthāyāmapi saundaryasya parityāgo nāstīti bhāvaḥ | anirvāṇo'pariṇataḥ | utsṛjyeti | parito bādhā pīḍā yasyāḥ sā | "pīḍā bādhā vyathā " ityamaraḥ | pelavaiḥ kaumalairaṅgai rupalakṣitā | idaṃ paribādhetyatrārthahetutvena yojyam | athavā śābdahetutvenaiva yojyam | pelavairaṅgairhetubhiriti | kusumaśayanamutsṛjya nalinīdalakalpitaṃ stanāvaraṇamutsṛjyetyanena tāpātiśayo dyotyate | ata ātape gharme kathaṃ gamiṣyasi | svastho'pi vastrāvaraṇādi hitvārātape gantumasāmarthastvaṃ tu svaṃbhāvataḥ sukumārāṅgā tatrāpi pīḍāyuktā tatrāpīhagavasthā tatrāpi kusumaśayananalinīdalādi hitvā sutarāṃ gantumaśakteti kathaṃśabdārthaḥ | kāvyaliṅgaṃ heturvā | śrutyanuprāsavṛtyanuprāsayoḥ pūrvārdha ekavācakānupraveśalakṣaṇaṃ saṃkaraḥ | uttarārdhe tu śrutyanuprāsa[vṛttyanuprāsa]yoreva saṃsṛṣṭiḥ | dantyānāmoṣṭhyānāṃ ca bahūnāṃ sadbhāvāt | atra pelavairityatra paryāya paṭhitvā vrīḍāślīladoṣaḥ parihartavyaḥ | anena copanyāso nāmāṅgamanupakṣiptam | tallakṣaṇamādibharate- "upapattikṛto yo'rtha upanyāsastu sa smṛtaḥ " iti |