The Recognition of Śakuntalā 10.5.117
Arthadyotanikā 10.5.117
- Language
- Sanskrit
10.5.117
unnamitaṃ cumbanārthamūrdhvīkṛtam | na cumbitam | tu paścāttāpe | tena tāvanmātracumbanalābhenapi kṛtakṛtyatā syāditi dhvanyate | svabhāvoktiḥ | śrutivṛttyanuprāsau | kathamapītyasyārthe prati viśeṣaṇatrayārthasya hetutvopādānātkāvyaliṅgam | vṛttamanantaroktam| tasyā iti | tasyāḥ pura iva parivartamānāyāḥ puṣpamayī na pallavamayī | teṣāṃ tato'pi mṛdutvāt | tena tasyāḥ komalataratvaṃ dhvanyate | śarīreṇa saṃtaptadehena lulitaitastataḥ kṣiptā | śarīrasya saṃtaptatvaṃ prakaraṇalabhyamiti noktam | śilāyāmidaṃ śayyeti yathādṛṣṭoktiḥ | klāntā | evameṣa idamityatrāpi | atraiṣaśabdaḥ samīpataratvaṃ vadanmadanalekhasya svoddeśena priyālikhitatvena ca hyatataratvaṃ dhvanati | ataeva nedametadoḥ prakramabhaṅgaḥ śaṅkanīyaḥ | uktaṃ ca— "idadmaḥ pratyakṣagataṃ samīpataravarti caitado rūpam" iti | ataeva puṣpāyadyaviśeṣaṇoktam | atra tu nalinīpatre nakhairarpita iti | yathāyathaṃ pañcānāmapyupayogādakṣarabāhulyādvā nakhairiti bahuvacanam | bisāmaraṇaṃ klāntamityeva | ityamunā prakāreṇāyaṃ stananyasto mṛṇālabharaḥ klāntaḥ| itiḥ prakāraśabdārthaḥ | madhyadīpakālaṃkāraḥ| ā samantātsajyamāne svayameva saṃbadhyamāne īkṣaṇe yasya saḥ | śūnyādapi tayā virahitādapi vetasagṛhātsahmāsākasmānnirgantuṃ na śaknomi | taccattānyupabhogacihnānyatyantaṃ mama mano ramayanti tatra sā kimu vaktavyeti bhāvaḥ | hetvanuprāsau | atra nirgamanakāraṇe śūnyatve sati yastadabhāvaḥ sā viśeṣoktiḥ | atha ca tatsadbhāvasya kāraṇasyābhāve'pi gamanābhāvastatkāryamuktamiti vibhāvanā | atra ca kāraṇābhāvastadviruddhoktiḥ |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit