The Recognition of Śakuntalā 10.5.118
Arthadyotanikā 10.5.118
- Language
- Sanskrit
10.5.118
sādhakabādhakapramāṇābhāvātsaṃdehasaṃkaraḥ | śārdūlavikrīḍitaṃ vṛttam | asya turyacaraṇena puṣpaṃ nāmāṅgamanupakṣiptam | tallakṣaṇaṃ daśarūpake- "puṣpaṃ vācyaṃ viśeṣavat" iti | sāyaṃttana iti | sāyaṃtane sāyaṃkālīne | "sāyaṃciraṃ- " ityādinā ṭyul tuḍāgamaśca | savanakarmaṇi yajanakarmaṇi | "savanaṃ yajane snāne" iti viśvaḥ | samyakpravṛtte na tvādāveva | hutāśanavatīṃ vediṃ paritaḥ prayastā itastatato vikṣiptāḥ | kvacit "prakīrṇāḥ" iti pāṭhaḥ | saṃdhyāpayodavatsāyaṃkālīnameghavatkapiśāḥ piṅgaṭā bhayamādadhānāḥ piśitāśanānāṃ rakṣasāṃ chāyāpaṅktayaḥ bahudhānekavāraṃ caranti gatāgataṃ kurvanti | "chāyā syādātapābhāve sacchobhā paṅktiṣu smṛtā" iti viśvaḥ | paripreti piśāpiśīti chekavṛttiśrutyanuprāsāḥ | upamā ca | vasantatilakā vṛttam | atrāpi bhayānako rasaḥ | uktaṃ ca- "bhaye tu mantunā ghoradarśanaśravaṇādibhiḥ | cetasyatova cāñcalyaṃ tatprāyo nīcamadhyayoḥ” iti | tadbhayaṃ sthāyibhāvaḥ | piśitāśanacchāyāvalokanaṃ vibhāvaḥ| pathasthabhayaśabdena trāsalakṣaṇo vyabhicārī | uddīpanavibhāvādikaṃ svayamūhanīyam| atra pratimukhasaṃdhau narmanarmadyutyupāsanānyaṅgāni noktāni | kānicidvyatyayenāpyuktāni tatkathamiti na vācyam | bharatādibhireva tathokteḥ | tatrādibharate— “kavibhiḥ kāvyakuśalai rasabhāvamapekṣya tu | sarvāṅgāni kadācittu dvitrihīnāni vā punaḥ | vyutkrameṇāpi kāryāṇi ” iti | rasārṇavasudhākare'pi— “keṣāṃcideṣāmaṅgānāṃ vaikalyaṃ kecidūcire ” ityādi || iti śrīmadabhijñānaśākuntalaṭīkāyāmarthadyotanikāyāṃ tṛtīyo'ṅkaḥ samāptaḥ ||
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit