Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.119

Arthadyotanikā 10.5.119

Language
Sanskrit

10.5.119

atha caturthāṅkādipañcamamadhye “ yathoktaṃ karoti ” ityantena garbhasaṃdhiruktaḥ | tallakṣaṇamādibharate— “ udbhedastasya bījasya prāptiraprāptireva ca | punaścānveṣaṇaṃ yatra sa garbhaḥ parikīrtitaḥ ” iti | pūrvasaṃdhyupakṣaptāptiḥ | durvāsasaḥ śāpādaprāptiḥ | punastasya prasādenābhijñānadarśanena punaḥprāptiriti | atrāpyāśāpatākānurodhādaṅgāni kalpayet | “ abhūtāharaṇaṃ mārgo rūpodāharaṇe kramaḥ | saṃgrahaśvānumānaṃ ca toṭakādibale tathā || udvegasaṃbhramākṣepā dvādaśa ” iti | eṣāmaṅgānāṃ vyākhyānāvasare tatra tatra lakṣaṇaṃ vakṣyāmaḥ | tatra patākāyā anityatvāt| atra patākā nāsti | taduktaṃ dhanikena— “patākā syānna vā syātprāptisaṃbhavaḥ” iti | prāptyāśāyāniyatatvamuktaṃ sudhākare'pi— “ patākāyāstvavasthānaṃ kacit ” iti | tena prāptyāśālakṣaṇameva likhyate | tallakṣaṇaṃ sudhākare— “ prāptyāśā tu mahārthasya siddhisadbhāvabhāvanā ” iti | atrāpi durvāsasaḥ prasādena mahārthasya śakuntalārūpasya rājñaḥ prāptisadbhāvaneti jñeyam | kusumāvacayaṃ nāṭayantyāviti vāmahastenottānenārālena dakṣiṇena puraḥpārśvādisthitainaucityācyutasaṃyuktena haṃsāsyena | tallakṣaṇe yathā— “ tarja nyāyādiṣvaṅgulīṣu prācyāḥ prācyāḥ parāparāḥ | dūrasthordhvā manāgvakrā dhanurvakrā tu tarjanī || aṅguṣṭhaḥ kuñcito yatra tamarālaṃ pracakṣate ” iti | “ lagnāgretāmisaṃsthānāstarjanyaṅguṣṭhamadhyamāḥ | śeṣe yatrordhvavirale sa haṃsāsyo'bhidhīyate || aucityācyutasaṃyuktaṃ kusumāvacayādiṣu ” iti | “ hastādāne cerasteye ” iti ghatri kṛte avacāya iti bhāvyam |

Linked texts (1)