The Recognition of Śakuntalā 10.5.120
Arthadyotanikā 10.5.120
- Language
- Sanskrit
10.5.120
tathā ca vāmanasūtram— “ avatārāvacāyaśabdayordīrghavyatyāso bālānām ” iti | atrocyate— “ hastādānagrahaṇe pratyāsattirādeyasya lakṣyate ” iti vṛttikāreṇa vyākhyātam | hastādāna iti kim | “ vṛkṣaśikhare puṣpapracayaṃ karoti ” iti pratyudāhṛtam | idaṃ ca padamañjarīkāreṇa vyākhyātam | āruhya hastādāne'pyādeyasya pratyāsattyabhāvāddhasvabhāvaḥ | evamatrāpi tāsāṃ bālatvāt | ādeyasya pratyāsattyabhāvāddhasvabhāva iti jñeyam | priyaṃvade yadyapi gāndharveṇa vidhinā nirvṛttakalyāṇā jātabhaṅgalā | "kalyāṇaṃ maṅgale'pi ca" iti viśvaḥ | śakuntalānurūpabhartṛgāminī saṃvṛtteti me nirvṛtaṃ sukhitaṃ hṛdayam | tathāpyetāvaccintanīyam | kathamiva | adya sa rājarṣiriṣṭiṃ parisamāpya prahita ṛṣibhirvisarjita ātmano nagaraṃ praviśyāntaḥpure strīsamāje samāgato milita itogataṃ vṛtāntaṃ smarati vā na vā | anena vakṣyamāṇena durvāsasaḥ śāpena rājño nāyikāvismaraṇakāraṇaṃ sūcitam | visrabdhā bhava viśvāsayuktā bhava | na tādṛśā ākṛtiviśeṣā guṇavirodhino bhavanti "yatrākṛtistatra guṇā vasanti" ityukteḥ | tena tasminduṣyante vañcanāvismaraṇādikaṃ na saṃbhāvyata iti bhāvaḥ | tāta idānīmimaṃ vṛttāntaṃ śrutvā na jāne kiṃ pratipatsyata iti | yathāhaṃ paśyāmi | atra dṛśirjñānārthaḥ | jānāmītyarthaḥ | yathāśabdo yogyatāyām | yogyatayāhaṃ jānāmi | tasyānumataṃ bhavediti | "yatheti yogyatāvīpsāpadārthānanuvṛttisādṛśyeṣu" iti daṇḍanāthaḥ | kathamiva guṇavate kanyakā pratipādanīyetyayaṃ tāvatprathamo mukhyaḥ saṃkalpo mānasaṃ karma tadyadi daivameva saṃpādayati | nanvavadhāraṇe |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit