The Recognition of Śakuntalā 10.5.12
Arthadyotanikā 10.5.12
- Language
- Sanskrit
10.5.12
truṭitātruṭitābhijñā vinayānamrakandharāḥ | agarvā rasabhāvajñāstauryaritratayakovidāḥ || asadrādaniṣeddhāraścaturā matsaracchidaḥ | amandarasaniṣyandahṛdayā bhūṣaṇojjvalāḥ|| suveṣā bhogino nānābhāṣāvīraviśāradāḥ | svasvocitasthānasusthāstatpraśaṃsāparāyaṇāḥ” iti || adyetyanantarameva vakṣyamāṇagrīṣmasamayopalakṣaṇam | kālidāseti kavipraśaṃsā || jagadvilakṣaṇasyātipratītasya nāmāntareṇa sarasvatīvapuṣastasya nāmasaṃkīrtanameva stutiḥ || abhijñānaśākuntaleti svarūpata evetivṛttaṃ ramaṇīyamityarthaḥ | tadgrathitavastuneti naveneti ca rūpakapraśaṃsā | uktaṃ ca bhāvaprakāśikāyām- “itthaṃ raṅgavidhānasya saṃbandhādiprasiddhaye | gotraṃ nāma ca badhnīyātpūjāvākyaṃ sabhāsadām || vāñchākalāpaḥ prathamaṃ kalāvidhiranantaraḥ | vāñchāśūnyā na dṛśyante vyavahārāḥ kathaṃcana || vāñchākalāpastu kaverabhīṣṭārthaprakāśanam | svābhidheyagatatvena sā dvidhā paripaṭhyate || svagataṃ tu svagotrādisvīyakīrtiprakāśanam | abhidheyagataṃ yattatkāvyanāmnā prakāśanam” iti | daśarūpakeṣu kena rūpakeṇetyāśaṅkāyāmāha-nāṭakeneti | tallakṣaṇamuktaṃ mātṛguptācāryaiḥ - “prakhyātavastuviṣayaṃ dhīrodāttādināyakam | rājarṣivaṃśacaritaṃ tathā divyāśrayānvitam || yuktaṃ vṛddhivilāsādyairguṇairnānāvibhūtibhiḥ | śṛṅgāravīrānyatarapradhānarasasaṃśrayam || prakṛtyavasthāsaṃdhyaṅgasaṃdhyantaravibhūṣaṇaiḥ | patākāsthānakairvṛtti tadaṅgaiśca pravṛttibhiḥ || nāṭyālaṃkaraṇairnānābhāṣāyuktapātrasaṃcayaiḥ | aṅkapraveśakairāḍhyaṃ rasabhāvasamujjvalam || sukhaduḥkhotpattikṛtaṃ caritaṃ yacca bhūbhṛtām |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit