The Recognition of Śakuntalā 10.5.123
Arthadyotanikā 10.5.123
- Language
- Sanskrit
10.5.123
atiniścalatvaṃ sādṛśyaṃ gamyam | priyasakhī śakuntalā bhartṛgatayā cintayātmānamapi naiṣā vibhāvayati jānāti | kā'haṃ kiṃ karomi kutra tiṣṭhāmītyādyātmaviṣayakamapi jñānaṃ nāstītyarthaḥ | kiṃ punarāgantukam | vibhāvayatītyanuṣajyate | tajjñānaṃ dūrāpāstamityarthaḥ | dvayoreva | nanvanumatau | āvayormukha eṣa vṛttāntastiṣṭhatu | sthiteḥ prāptakālatetyarthaḥ | rakṣitavyā khalu prakṛtipelavā priyasakhī | pūrvavākyaṃ pratyartho hetuḥ | ko nāmoṣṇodakena navamālikāṃ siñcati | vaidharmyadṛṣṭāntaḥ | "dvayoḥ" ityādinetdantena śakuntalāṃ prati śāpākathanacchadmanābhūtāharaṇamaṅgamapakṣiptam | tallakṣaṇaṃ tu"kapaṭāśrayaṃ yadvākyamabhūtāharaṇaṃ viduḥ" iti | viṣkambhalakṣaṇaṃ pūrvoktam | ayamapi śuddhaviṣkambhaḥ kevalaṃ prākṛtena kṛtatvāt | velopalakṣaṇārthaṃ samayajñānārtham | "velā kāle ca jaladhestīranīravikārayoḥ" iti viśvaḥ | yātīti | oṣadhīnāṃ patiścandraḥ | atiduḥsahamaraṇādivipattisahasravināśakā oṣadhayastāsāṃ, patirapyastaśikharaṃ yātīti | imamarthamabhiyotayitumetatpadavyapadeśaḥ | śikharapadenātyuccaiḥpatanāyeti sūcitam | aruṇo'nūruḥ puraḥsaro yasya sa tādṛśo'rka ekataḥ pūrvata āviṣkṛtaḥ prakaṭībhūtaḥ | tejodvayasya candrasūryarūpasya yugapadekadai kasamayobhayadarśanenaiva niyamaḥ kartuṃ śakyate | na tu kramikadarśaneneti yugapadityuktiḥ | svavyasanodayābhyāmastasamayaudayābhyāṃ vipatsaṃpadbhyāṃ ca hetubhyām | "vyasanaṃ vipadi bhraṃśe" ityamaraḥ | "udayaḥ saṃpadutpattyoḥ pūrvaśaile samunnatau" ityajayaḥ | loko janaḥ | ātmadaśāntareṣu svadaśāviśeṣeṣu | antaraśabdo viśeṣavācī |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit