The Recognition of Śakuntalā 10.5.124
Arthadyotanikā 10.5.124
- Language
- Sanskrit
10.5.124
niyamyata ivetyutprekṣā | svasvavipattidaśāyāṃ kenāpi duḥkhaharṣau na kāryāviti bhāvaḥ| atra pūrvārdhe yaḥ kaścidatisamṛddhabhṛtyo'pi nāśaṃ yātyanyo yaṃ kaṃcanāsasamarthaṃ sarvadā svāśritamudayanneva svayamudayaṃ gacchatīti satpuruṣadvayavyavahārasamāropātsamāsoktiḥ | uttarārdhe ca niyamyata iti tatsarvācaraṇe prayogātsenavahvastusaṃbandhasāmarthyādvimbapratibimbakalpanarūpā nidarśanā vyaṅgyā | utprekṣāyā vācyatvāt | vācyā nidarśanā yathā— “cūḍāmaṇipade dhatte yo devaṃ ravimāgatam | satāṃ kāryātitheyoti bodhayangṛhamedhinaḥ ” iti | atra prabhāvarṇane prakṛta ubhayorapi prākaraṇikatvādaruṇapuraḥsaratvasya samānatayā tulyayogitāpi | tejodvayasya vyasanodayābhyāmiti yathāsaṃkhyamapi | hetuśca | katokatoiti dvayadvayeti chekavṛttyanuprāsau | vasantatilakā vṛttam | uddeśyapratinirdiśyayorekapadopādānaniyame satyapyatrauṣadhipatyarkaśabdoddeśyatve'pi sarvanāmavattejodvayasya pratinidhirdeśe'pi tatra tayoriti tejorūpasphuraṇājjagatsthitikāraṇasya tejodvayasyedaśīgatiranyasya kimu vaktavyamityarthasphuraṇācca sahṛdayānāmarthapoṣeṇa camatkāramevāvahatītyetādṛśasthale na doṣāvakāśa iti jñeyam | antariti | śaśini candre'ntarhite vyavahite | “antardhī vyavadhā ” ityamaraḥ | yataḥ sa śaśayuktaḥ kalaṅkagrastastasyāntardhānamucitamiti bhāvaḥ | yā pūrvaṃ vikasitakusumā kamalopahārakāriṇī saiva tatrāpi yā kācana na bhavati | api tu pṛthivīharṣakāriṇī me tāpasasya viṣayādivivekaśūnyasya dṛṣṭiṃ na nandayati na harṣayati | tatrārthoṃ hetuḥ | kīdṛśī saṃsmaraṇīyādṛśyā śobhā yasyāḥ sā |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit