The Recognition of Śakuntalā 10.5.130
Arthadyotanikā 10.5.130
- Language
- Sanskrit
10.5.130
anyebhyo vṛkṣebhyaḥ kisalayodbhedā udbhidyamānapallavāḥ | lakṣaṇayā raktataratvakomalatvādi vyaṅgyam | tatpratidvandvibhistatpratispardhibhiḥ | tādṛśairiti yāvat | parvabhāgaṃ maryādīkṛtyotthitairvanadevatākaratalairābharaṇāni dattānītyanvayaḥ | atra vanadevatākarataladattābharaṇena tasyā ājanmāvaidhavyasaubhāgye ābharaṇānāmanarghatvādi ca vyajyate | tatkisalayeti viśeṣaṇāvakāśadānāya talagrahaṇam | āṣarvaitiviśeṣaṇena vanadevatānāmadṛśyatvaṃ sūcayatā karatalabhāgasyaiva dṛśyatvaṃ vadatā tāsāmeva karaṇatvamastu kiṃ taddhastatalairiti śaṅkā nirastā | svabhāvoktiparyavasitena tatkisalayeti tadviśeṣaṇena teṣūcchedayogyatā dhvanitā | upamayoḥ saṃsṛṣṭiḥ | śrutivṛttyanuprāsau | arthāpattirhetuśca | śārdūlavikrīḍitaṃ vṛttam | " anyaistaiḥ " iti paṭhitvā kartṛprakramabhaṅgaḥ parihartavyaḥ | karatalairityasya karaṇatvātkecanātra samādadhate | pūrvārdhe vṛkṣāṇāṃ sevāsūcanamuttaratra vanadevatānāmiti tatkartṛkatvamevocitamiti tanna samyak | karaṇatvenāpi tadupapatteḥ | anyathā pūrvārdhavatkaraṇādyupādāne 'pi tatsaṃbhavāt | kiṃ ca "pūrvatra vanaspatibhyaḥ puṣpāṇyāharata" ityuttaratra "kāśyapāya vanaspatisevāṃ nivedayāvaḥ" iti śiṣyayorvākyena virodhaḥ syāt | ataḥ pūrvoktameva jyāyaḥ | śabdānupādāna ekaparvamātraḥ pratyayaḥ syādbhāgaśabdopādāne'pi tu parvatrayamapi pratīyata iti nāvakaratvam | tena vinā dānāsaṃbhavādaupamyāsaṃgateśca | anayābhyupapattyānugraheṇa sūcitā bharturgehe'nubhavitavyā rājalakṣmīriti | " praviśyopāyanahastā " ityādi naitadantenodāharaṇamaṅgamupakṣiptam |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit