Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.131

Arthadyotanikā 10.5.131

Language
Sanskrit

10.5.131

tallakṣaṇaṃ tu- " yattu sātiśayaṃ vākyaṃ tadudāharaṇaṃ smṛtam" iti | vṛkṣāṇāṃ cetanavadvanadevatāhastairalaṃkāradānavacanātsātiśayatvaprāptyāśānupagatvaṃ prakaṭameva | anapayuktabhūṣaṇo'dhṛtālaṃkāro'yaṃ janaḥ | citrakarmaparicayenāṅgeṣvābharaṇaviniyogaṃ kurveḥ | jāne vāṃ naipuṇam | nāṭyeneti kartarīmukhenālaktekena pādarañjanam | haṃsāsyena cyutasaṃdaṃśenormikāparidhāpanam | evamanyadapyanusaṃdheyam | kartarīmukhalakṣaṇaṃ yathā - " aśliṣṭā madhyamā pṛṣṭhe saṃsthitā tarjanī yadā | tripatākasya hastasya tadā syātkartarīmukhaḥ | alaktakādinā pādarañjane " iti | haṃsāsyalakṣaṇamuktaṃ prāk | yāsyatīti | adyādhunā śakuntalā yāsyati | na tu yātā nāpi yātyapi tu yāsyatīti manasi kṛtamātra eveti bhāvaḥ | iti kṛtvā hṛdayamutkaṇṭhayā saṃspṛṣṭam | samātiśayo dyotyate | atroddeśyapratinirdeśyaprakrama indriyāṇāṃ svaviṣayāgrāhakatvaṃ ca hṛdayapadopādānamantareṇa na sphuratīti tatpadopādānam | tena nārthapaunaruktyam | stambhitā yā bāṣpasya vṛttiḥ pravṛttirārambha iti yāvattayā kaluṣaḥ svarabhaṅgavānkaṇṭhaḥ | stambhitatve kāraṇaṃ puruṣagatadhairyam | tena nirhetutvaṃ na śaṅkyam | hetvalaṃkārasya gamyatvam | pravṛttasya stambhayitumaśakyatvādvṛttipadopādānam | etena sphuṭaṃ vāco'pravṛttirdhvanitā | darśanaṃ tattadindriyajaṃ jñānam | cintayā jaḍaṃ svasvaviṣayāgrāhakam | manasaścintayā grastatvāttena vinā tadgrāhakatvaṃ teṣām | mama tāvadādāvevedaśamanirvacanīyamidamanubhūyamānaṃ snehātprītibhāvādvaiklavyaṃ vihvalatā | kīdṛśo mama | araṇyaukaso vanavāsinaḥ |

Linked texts (1)