The Recognition of Śakuntalā 10.5.132
Arthadyotanikā 10.5.132
- Language
- Sanskrit
10.5.132
anena tadyogyatāpyasaṃbhāvanīyeti vyajyate | gṛhiṇo gṛhanivāsinastadduḥkhāmijñā iti bhāvaḥ | navaiḥ prathamotpannaiḥ | dvitīyavārādau pūrvānubhūtatvānna tathā duḥkhamiti bhāvaḥ | gṛhiṇa iti vyatirekaḥ | vṛttyanuprāsacchekānuprāsau | itiśabdopādānāddheturapi | anantaroktameva vṛttam | " dṛṣṭirjaḍā cintayā " iti paṭhitvoddeśyapratinirdeśyaprakramabhaṅgaḥ parihartavyaḥ | " dṛṣṭirjñāne'kṣidarśane " iti kośādarthaḥ sa eva | " kathaṃ na tanayā-" iti pāṭhe kākvā yojyam | avasitamaṇḍanā samāptabhūṣaṇāsi paridhatsva sāṃprataṃ kṣaumayugulam | jāte eṣa ta ānandaparivāhinā cakṣuṣā pariṣvajannivetyutprekṣā | guruḥ kaṇva upasthitaḥ prāptaḥ | ācāramabhyutthānavandanādikaṃ pratipadyasva | tāta vande | yayāteriti | anena kramalakṣaṇamaṅgamupakṣiptam | " tattvopalabdhiriṣṭasya krama ityabhidhīyate " iti | āśīrvādavyājena tasya varatvena ca kathanādāśīrlakṣaṇo nāṭyālaṃkāro'pi | " āśīriṣṭajanāśaṃsā " iti tallakṣaṇāt | varaḥ khalveṣa nāśiṣaḥ | ṛkchandastena ṛkchandograthitena vākyeneti yāvat | amī iti | amī purataḥ paridṛśyamānāḥ kṛptadhiṣṇyāḥ kṛptasthānāḥ | "dhiṣṇyaṃ sthāne gṛhe bhe'gnau " ityamaraḥ | anena tritvamuktam | samidvantaḥ sasamidhaḥ padasaṃjñāyāṃ jaśtvam | prāntasaṃstīrṇeti ca viśeṣaṇadvayena sadyodgatatvena prakāśamānatvācchubhasūcakatvaṃ dhvanyate | apaghnanto nāśayantaḥ | vaitānā yajñasaṃbandhinaḥ | parikarālaṃkāraḥ | tapovanatarava ityasya ślokena saṃbandhaḥ | pātumiti | na vidyate pītaṃ pānameṣāṃ te'pītāḥ | " arśaāditvādac " |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit