The Recognition of Śakuntalā 10.5.133

10.5.133

tathā ca mahābhāṣye- " akāro matvarthīyo vibhaktameṣāmastīti vibhaktāḥ pītameṣāmastīti pītāḥ " iti | athavottarapadalopo draṣṭavyaḥ| “vibhaktadhanā vibhaktāḥ pītodakāḥ pītāḥ” iti| tatra lopaśabdārthamāha kaiyaṭaḥ— “gamyamānasyāprayoga eva lopo'bhimataḥ| vibhaktā bhrātara ityatra dhanasya yadvibhaktatvaṃ tadbhrātṛṣūpacaryate| pītodakā gāva ityatrāpyudakasya pītatvaṃ goṣvāropyate” iti| tadabhiprāyeṇaiva pūrvavyākhyā| yuṣmāsvapīteṣu sā jalaṃ pātuṃ na vyavasyatītyetāvatyucyamāne pūrvakālatāyāḥ prāptatvātprathamamiti padamanarthakamiti cenna| tadāyamarthaḥ saṃpannaḥ| yadā yadāsyā jalapānavyavasāyastadā tadā yuṣmāsvapīteṣu neti| ayaṃ cārtho nābhiprataḥ| tataḥ prathamamiti pānakriyāviśeṣaṇam| tena yuṣmāsvapīteṣu prathamaṃ jalaṃ pātuṃ na vyavasyati| bhavatsūdakavyatirekeṇa prathamaṃ jalapānaṃ na karotītyarthaḥ| vyavasyatīti vartamānapratyayenādhunāpyetadavasthāyā api tannirvāha iti dhvanyate| evamagrimavartamānapratyayayorapi vyañjakatvaṃ boddhavyam| priyamaṇḍanāpītyanena grahaṇayogyatā sūcitā| bhavatāṃ pallavamavataṃsādi kartuṃ snehena nādatte| vo yuṣmākamādye prathame kusumaprasūtisamaye puṣpotpattikole yasyā utsavo bhavati phalasamayajo harṣātiśayo vaktumeva na śakyata ityāśayaḥ| seyaṃ pratyakṣaparivṛśyamānā śakuntalā patigṛhaṃ yāti| sarvaiḥ saṃbhūyetyarthaḥ| anujñāyatāṃ pratyekānujñādāne kālavilambo bhaviṣyatītyāśayaḥ| patigṛhamityanenānujñānasyocitasamayatvaṃ dhvanitam| cetanavyavahārasamāropātsramāsoktiḥ| vṛttiśruticchekānuprāsāḥ| hetuśca| vṛttamanantaroktam|