The Recognition of Śakuntalā 10.5.142
Arthadyotanikā 10.5.142
- Language
- Sanskrit
10.5.142
kathamidānīṃ tātasyāṅkātkroḍādbhraṣṭā malayatarūnmūlitā candanalateva deśāntare paradeśe sthānāntare ca jīvitaṃ dhārayiṣye | kathamidānīmiti saṃbandhaḥ | upamayā tatratyairbahumānitāyā api pitṛviyogāvismaraṇaṃ dhvanyate | abhijaneti | abhijanavataḥ kulavataḥ | "abhijanānvayau " ityamaraḥ | atraitadanukterapi siddhestātparyānupapattyā lakṣaṇayā sāmānyaśabdo viśiṣṭaṃ kulaṃ lakṣayati | tadutpattimattvaṃ tvarthākṣiptam | etaddyādānadākṣiṇyadharmabhīrutvādi dharmaśataṃ vyanakti | athavābhijanapadena tadutpannā janā lakṣyante | tadbhūtastaddbahujanavato'bhitaḥ samantataḥ janavataḥ svajanavata iti vā | anena viśeṣaṇena sakalabandhujanakṛtyacintayā gṛhiṇīgato'tiśayo vyajyate | evaṃbhūtasya bhartuḥ ślāghye sarvotkṛṣṭe tādṛśapremṇānumitatvāt | gṛhiṇīpade gṛhiṇīsthāne athavā gṛhiṇīlakṣaṇādhikāre'tha ca gṛhiṇīti tryakṣaraṃ padaṃ tatra | jagati gṛhiṇīpadavācyatvamevetyarthaḥ | ato “gṛhiṇī gṛhamucyate ” ityuktestadīyaṃ sarvaṃ gṛhaṃ tvadāyattamiti bhāvaḥ | sthitā cāpalānivṛttyā sthirībhūtā | ata eva bharturityucitapadopanyāsaḥ| bharatīti bhartā sakalajagaddharaṇaśīlasyeti ṣaṣṭhyā gṛhiṇīgato'tiśayo vyajyate | tāvatā kiṃ tatrāha—vibhavaiti | vibhavaḥ saṃpattiḥ| tena gurubhirgariṣṭhaiḥ | anena kṛtyānāmananyanirvāhitvaṃ sūcitam | tasya bhartuḥ pratikṣaṇaṃ kṛtyairityavyayabahuvacanābhyāṃ viśiṣṭakāryāṇāmanyatā dhvanyate | vyākulā vyagrā svagṛhakāryasahasranimagnā vigalitavedyāntarā bhaviṣyasīti bhāvaḥ| acirācchīghraṃ prācī prāgdigiva tvaṃ pāvanamarkamiva tanayaṃ prasūya ceti | caḥ samuccaye |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit