The Recognition of Śakuntalā 10.5.146
Arthadyotanikā 10.5.146
- Language
- Sanskrit
10.5.146
taduktaṃ tatraiva—“gītayaḥ pañca śuddhākhyā bhinnā gauḍā nivesarā | sādhāraṇī viśuddhā syādvakrairlalitaiḥ svaraiḥ” iti | jāne tatrabhavato haṃsapadikā varṇaparicayaṃ sthāpyārohyāvarohyātmakagānakriyābhyāsaṃ karoti | tathā ca tatra—“gānakriyocyate varṇaḥ sa caturdhā nirūpitaḥ | sthāpyārohyavarohī ca saṃcārī” iti | [ahiṇaveti|] abhinavetyaparavaktram | abhinavamadhulolupo bhavān | tathā paricumbya cūtamañjarīṃ kamalavasatimātranirvṛto madhukara vismṛto'syenāṃ [katham]| nūtanapuṣparasatṛṣṇaḥ | nūtanatvaṃ pratyagratvena samayaviśeṣajātatvena ca | ata eva tathā tena prakāreṇa yathāsvābhilāṣaparipūrtirbhavatītyarthaḥ | cūtamañjarīmāmramañjarīm | “mañjarī vallarī striyām” ityamaraḥ| paritaḥ samantataścumbitvā kamalaṃ sarvadānubhūtaṃ na tvapūrva cūtamañjaryādi | tatrāpi vasatimātraṃ na tu madhvāsvādastenāpi nirvṛtaḥ sukhita enāṃ cūtamañjarīṃ kathaṃ vismṛto'si | ata eva madhukareti sābhiprāyam | hetvanuprāsau | atra sārūpyanimittayā praśaṃsayā rājño duṣyantasya śakuntalāvismaraṇasya prastutasya gamyatvādākṣepanāmāṅgamanuparikṣitam | tallakṣaṇaṃ daśarūpake“garbhabījasamudbhedādākṣepaḥ parikīrtitaḥ” iti | atha cānena tṛtīye patākāsthānamuktam | tallakṣaṇamuktaṃ mātṛguptācāryaiḥ-“arthopakṣepaṇaṃ yattu gūḍhaṃ savinayaṃ bhavet | śliṣṭapratyuttaropetaṃ tṛtīyaṃ tanmataṃ tathā” iti | “madhuvrate madhukaraḥ kāmuke'pi prakīrtitaḥ” iti viśvaḥ | kamalāyā lakṣmyā vasatitastayā nirvṛta iti | “dīrghahūsve mitho vṛttau” ityanena hrasvatvam |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit