The Recognition of Śakuntalā 10.5.147

10.5.147

abhinavaṃ yanmadhvadharamadhu tatra lolupa iti sarveṣāṃ śliṣṭatvam | rañjanaṃ rāgastatparivāhinī | atyantarañjiketyarthaḥ | atra dhātusaṃbaddhā na tu gītiśabdavācyā | sakṛdekavāraṃ kṛtaḥ praṇayo yācñā yenedṛśo'yaṃ jano haṃsapadikālakṣaṇastasyāḥ sakāśāddevīvasumatīmantareṇa vinā kṣaṇamapi na tiṣṭhāmīti matsaṃbaṃdhamupālambhamavagato'smi | kvacit “tadadya devīṃ vasumatīmantareṇopālambhamupākṛto'smi” iti pāṭhaḥ | subodha eva | yadbhagavānjñāpayati | gṛhītasya tayā parakīyairhastaiḥ śikhaṇḍake kākapakṣakai | ko'lpārthe | tāḍyamānasya tayā śikhaṇḍake gṛhītasyeti yojyam | apsarasā vītarāgasyeva nāstīdānīṃ mokṣo mocanaṃ kaivalyaṃ ca | apsarasā gṛhītasya vītarāgasyeti yojyam | śleṣopamā | nāgarikavṛttyeti tripatākasya madhyamātarjanībhyāṃ vakrābhyāmadhomukhaṃ kampitābhyāmityarthaḥ | kā gatiḥ | rājavacanamanullaṅghanīyamiti bhāvaḥ | “gītamākarṇya” iti pāṭhaḥ | “gītārthamākarṇya” iti pāṭhe gītaṃ cārthaśceti gītārthamākarṇya śrutvā jñātveti vyākhyeyam | iṣṭajanavirahādṛte iti śāpaprabhāvādbhūtastatasmādeva balavadadhikam | ramyāṇīti | ramyāṇi vastūni vīkṣya viśeṣaṇenaiva viśeṣyāvagatestadanupādānam | ataeva prakramabhaṅgaḥ | madhurāñchrutisukhadā'ñchabdāngītādīnniśamya śrutvā ca sukhito'pi virahī bhavatītyevatyapiṇabdārthaḥ | jantuḥ prāṇimātraṃ paryutsukībhavatyutkaṇṭhībhavati | ramyāṇi vīkṣyeti prasaṅgasaṃgatyoktam | yadvā hṛdi sphurantaṃ cūtamañjaryādikamarthaṃ puraḥ sākṣādiva kurvata ityayamuktiḥ|