Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.15

Arthadyotanikā 10.5.15

Language
Sanskrit

10.5.15

manojñatvaṃ ca śītalatvena sukhasparśāt || "sugandhe ca manojñe ca surabhirvācyavanmataḥ" iti viśvaḥ|| evaṃbhūtā vanavātā yeṣu te | vanaśabdena māndyaṃ dhvanitam | tena saṃsargisurabhiśabdayoranyatarasyāvakaratvaṃ na śaṅkanīyam | anena viyogijanasaṃcaraṇākṣamatvaṃ dhvanyate || prakṛṣṭā chāyā yeṣu pradeśeṣu te pracchāyāsteṣu sulabhā nidrā yeṣu te || amunā rataśramaharatvaṃ dhvanyate || pariṇāme divasāvasāne ramaṇīyāḥ sukhasaṃcaraṇīyāḥ|| etena śubhāyavitvaṃ dyotyate | sarvairviśeṣaṇaiḥ prakṛtasvīyapariśramakhedavinodo dhvanyate || parikarālaṃkāraḥ| "viśeṣaṇasābhiprāyatve parikaraḥ" iti tallakṣaṇāt | nanu viśeṣaṇasābhiprāyatve dhvaniviṣayatvameva syānna parikarālaṃkāratvamiti cet | prasannagambhīrapadārthadhvatvena pratīyamānāṃśasya vācyamukhaprekṣitvātparikarālaṃkāratvameva dhvanitam | tathā ca guṇībhūtavyaṅgyanirūpaṇe dhvanikāraḥ--"prasannagambhīrapadāḥ kāvyabandhāḥ sukhāvahāḥ| ye ca teṣu prakāro'yamevaṃ yojyaḥ sumedhasā" iti || svabhāvoktiśca | śrutivṛttyanuprāsau | iyaṃ cācetanagrīṣmasamayastutiḥ| tahatti tatheti | gīyata ityarthaḥ| gāyatīti kavivacanam | tathāśabdasya taha ityanuvartamāne “khaghathadhabhāṃ haḥ” ityanena thakārasya hakāraḥ | "vāvyayotkhātādāvadātaḥ" ityākārasya adādeśaḥ | "tasmāditi ca pare lukyadādeḥ” ityanuvartamāne "iteḥ svarāttaśca dviḥ" ityanenekārasya lopaḥ | takārasya dvitvam | taha itīti pāṭhe gāyatīti kavivacanam| bhāratyā vṛttaiḥ āmukhāparaparyāyaṃ prastāvanālakṣaṇaṃ dvitīyamaṅgamapakṣipati- isīsītyādinā niṣkrāntāvityantena ||

Linked texts (1)