The Recognition of Śakuntalā 10.5.153
Arthadyotanikā 10.5.153
- Language
- Sanskrit
10.5.153
atra diveti rātryādisamayaṃ nivartayannaravitāpasyādhikyaṃ dyotayati | śāntamanā iti tu chede ravitapta ityupamānena saha virodhaḥ syāt | ete klāntamanasa iti vakṣyamāṇena rājavacanena virodhāpattiśca | himagirerhimācalasya | kvacit “himavato gireḥ” iti pāṭhaḥ | tatra himaṃ vidyate yasminniti yaugikatvamaṅgīkṛtya tena ca tannivāsināṃ duṣkaratapaścaraṇaṃ tena gauravātiśayo dyotyata iti parihartavyamarthapaunaruktyam | upatyakāraṇyaṃ parvatāsannabhūmivanaṃ tadvāsinaḥ | “ upatyakādrerāsannā bhūmiḥ ” ityamaraḥ | somarāta ityupādhyāyanāma | śrautena vedoktena | satkṛtya pūjayitvā | svayamevetyanena gauravātiśayo dyotyate | vetravatī pratihārīnāma | dvāradeśasthitābāstasyā rājño'pi tatraiva sannidhānādapraveśaḥ | pratīhārīlakṣaṇaṃ mātṛguptācāryairuktam— “ saṃdhivigrahasaṃbaddhaṃ nānākāryasamutthitam | nivedayanti yāḥ kārye pratihāryastu tāḥ smṛtāḥ ” iti | agniśaraṇamagnigṛham | “ śaraṇaṃ gṛharakṣitroḥ ” ityamaraḥ | ita ito devaḥ| duḥkhāntaraiva duḥkhāvadhikaiva | “ duḥkhottarā ” iti pāṭhe duḥkhādhiketyarthaḥ | autsukyeti | pratiṣṭhā sarvotkṛṣṭaṃ gauravam | “ pratiṣṭhā sthānamātrake | gaurave ” iti viśvaḥ | sā kartrī | enamityagre vakṣyamāṇatvādasyeti vipariṇamyate | asya rājña autsukyamātraṃ yadviṣayajanyāmutkaṇṭhāmavasāyayati samāptiṃ nayati | anyajanasya tu yatkiṃcidviṣayiṇi samutpannotkaṇṭhā tathaiva tiṣṭhati tattadviṣayālābhāt | rājñā tu phalalābhādutkaṇṭhāparipūrtiḥ | etāvadābhimānikaṃ sukhamiti bhāvaḥ |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit