The Recognition of Śakuntalā 10.5.152

10.5.152

yasya turaṃgayojane viśrāntyabhāvastasyānyakārye'viśrāntiḥ kimu vaktavyetyaviśrāntagamanaṃ dhvanyate | kecidrātriṃdivaṃ yātītyatrāpi yojayanti tanna samyak | yataḥ prativastūpamāyāṃ prativākyasāmānyadharmasya bhinnapadopādānatvamapekṣyate taddhīyeta | kiṃ caitadviśeṣaṇopādānaṃ vyarthaṃ syāt | bhānū rātriṃdivaṃ prayātītyetāva taivābhimatārthasiddheḥ prakramabhaṅgaścāpadyeta | agrimayorviśeṣaṇānupādānāt | gandhavaho vāyurāvahapravahādī rātriṃdivaṃ prayāti | “ acatura-” iti nipātanādrātriṃdivamiti siddham | śeṣo'nantaḥ sadaiva sarvadāhitabhūmibhāro dhṛtavasuṃdharābhāro'stīti śeṣaḥ | sāmānyakriyānirdeśādadhyāhāradoṣābhāvaḥ | lṛṭpratyayo nityavṛttatvaṃ dyotayati | prajābhirupārjitasya dravyasya yaḥ ṣaṣṭhoṃ'śaḥ sa vṛttirvartanaṃ yasya tasya rājñaḥ | apiśabdaḥ samuccaye | eṣa dharmaḥ svīkṛtabhūmibhāratavam | atra bhāro rakṣaṇarūpaḥ sārvakālikatvalakṣaṇasamānadharmasya sakṛdyuktapadena rātriṃdivapadena sadaivapadena coktermālāprativastūpamā | duṣyantasyeti viśeṣe vaktavye sāmānyavacanādaprastutapraśaṃsāpi | śrutyanuprāsaḥ | indravajrā vṛttam | niyogaṃ svādhikāraṃ muninivedanalakṣaṇam | prajā iti | prajāḥ svāpatyānīva svāḥ prajāḥ svīyalokāṃstantrayitvā saṃvyavahāryāśāntamanā udvignamanāḥ san | viviktaṃ vijanaṃ sthānaṃ niṣevate | “prajā syātsaṃtatau jane”| “viviktau pūtavijanau ” iti cāmaraḥ | saṃcāryū cārayitvā | “cara gatibhakṣaṇayoḥ”| raviprataptaḥ sūryapratapto dvipendro gajo divā śītaṃ sthānamiva | upamayośchekavṛttyanuprāsayośca saṃsṛṣṭiḥ | śrutyanuprāsaḥ | upendravajrāvṛttam |