The Recognition of Śakuntalā 10.5.154
Arthadyotanikā 10.5.154
- Language
- Sanskrit
10.5.154
labdhasya prāptasya phalasya yatparitaḥ sarvatobhāvena pālanaṃ rakṣaṇaṃ tatra yā vṛttirvartanā kadācitsarvarātrijāgaraṇaṃ tatraiva kadācicchinnādhrārāvṛṣṭyanubhava ityādikamenaṃ rājānaṃ kliśnāti| ataḥ kāraṇādrājyaṃ kartṛ | atyantaṃ yaḥ śramastadapanayāyeti na | api tvatiśramāpanayāyaiva sukhadatvāt | śramāpanayāyeti (śramāyeti) na | api tu śramāyaiva kleśadatvāt | kimiva svahaste dhṛto daṇḍo yasya tadātapatraṃ chatramiveti | atra rājyaṃ pakṣaḥ | śramāpanayakramau sādhyau | pūrvārdhe hetuḥ | caturthecaraṇo dṛṣṭānta ityanumānālaṃkāraḥ | upamānānumānayoraṅgāṅgibhāvaḥ saṃkaraḥ | yacchramāpanayanāya tacchramāyeti virodhābhāsaḥ | yathāsaṃkhyamapi | atha ca saṃbandhe'saṃbandharūpāsaṃbandhe saṃbandharūpā dvayyatiśayoktirapi | śramāśrameti nayanāyeti yanāyeneti vā cheka[vṛttya]nuprāsayoḥ saṃsṛṣṭiḥ | śrutyanuprāso'pi | ekāntasukhāyatanatvabhrameṇa rājya āsaktatayā na bhavitavyamityupadeśo vyajyate | vasantatilakā vṛttam | adhikārakhedaṃ nirūpyetyādinā yaḥ khedo nibaddhaḥ sa nirupadhiparopakārapravṛttānāṃ bhavadādīnāmetatsvabhāvānnāyaṃ kheda iti vaitālikavacasā stauti— svasukheti | naikāhaṃ na pañcāhamapi tu pratidinaṃ pratyahaṃ nirantaramityarthaḥ | tvaṃ lokahetorlokakāraṇallokānimittamiti yāvat | “ heturnā kāraṇaṃ bījam ” ityamaraḥ | khidyase paritapyase | tatrārtha hetumāha—svasminpratyutsukhaṃ tatra nirabhilāṣo nirgatavāñchaḥ | prāsaṅgikasukhāyāpi na pravṛttiriti bhāvaḥ | atra khidyasa iti “ khida paritāpe ” asya tudādikasya karmakartari prayogaḥ |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit