Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.155

Arthadyotanikā 10.5.155

Language
Sanskrit

10.5.155

tathā ca vāmanaḥ— “ karmakartarītyanuvartamāne khidyasa iti ca khidyata iti ca prayogo dṛśyate | so'pi karmakartaryeva draṣṭavyo na kartaryadaivādikatvātkhideḥ ” iti | durgasiṃhastu “ khida dainye ” iti daivādikatvaṃ manyate | tathā ca kṣīrataraṅgiṇyām—“padagatāvetadanantaramatraiva khida dainye iti durgaḥ” iti | ata eva mallahaṭṭenārukhyātacandrikāyāmuktam— “tāmyati śrāmyati glānau khitto vi(khi)ndati khidyate” iti | atha ceti pūrvākṣepe | evaṃvidhaiva te vṛttirvartanam | hi yasmātpādapo vṛkṣaḥ | pādāṃścaraṇānpāti rakṣatīti ca | ata eva na vṛkṣādipadopādānam | mūrdhnāgrabhāgenāthavottamāṅgena | tīvramuṣṇaṃ madhyāhnasaṃbabhavamanubhavati | saṃśritānāmadha upaviṣṭānamatha cāśritānāṃ chāyayātapābhāvena pālanena ca paritastāpamauṣṇyaṃ tāpaṃ khedaṃ ca śamayatīti cenna | vyavahārasamāropātsamāsoktiḥ | “chāyā syādātapābhāve pratibimbārkayoṣitoḥ | pālanotkocayoḥ” ityādi viśvaḥ | “tāpo'bhitāpe davathau khede ca” ityajayaḥ | kāvyaliṅgākṣepadṛṣṭāntāḥ | vṛttiśrutyanuprāsau | mālinīvṛttam | niyamayasīti | āttadaṇḍo gṛhītadaṇḍaḥ | prāptābhimānaśca | “abhimāne grahe daṇḍaḥ” iti viśvaḥ | kumārgaprasthitānuddhatānniyamayasi vinītānkaroṣi | mārgasthānkaroṣītyarthaḥ | tatsvarūpaṃ bhṛgusaṃhitāyām- “tadarthaṃ sarvabhūtānāṃ goptāraṃ dharmamātmajam | brahmatejomayaṃ daṇḍamasṛjatparameśvaraḥ” iti | tatprayogaviṣaye viśeṣo'pi tatraiva- “svarāṣṭre nyāyavṛttiḥ syādbhṛgudaṇḍaśca śatruṣu | suhṛtsu tilasnigdheṣu brāhmaṇeṣu kṣamānvitaḥ” iti | vivādaṃ parasparakalahaṃ śamayasi |

Linked texts (1)