The Recognition of Śakuntalā 10.5.158
Arthadyotanikā 10.5.158
- Language
- Sanskrit
10.5.158
sādhakabādhakapramāṇābhāvātsaṃdehasaṃkaraḥ— “manye śaṅke dhruvaprāyo nūnamityevamādibhiḥ | utprekṣā vyajyate śabdairivaśabdo'pi tādṛśaḥ” ityuktermanyeśabdasyotprekṣādyotakatve'pyatra na tathā | tatsāmagryabhāvāt | upamaiyeva gatārthatvāt | tenātra manyeśabdasya buddhitvamātramarthaḥ | taduktaṃ rājānakarucakena- “asyāśvevādiśabdavanmanyeśabdo'pi pratipādakaḥ | kiṃtūtprekṣāsāmagryabhāve manyeśabdaprayogo vitarkameva pratipādayati | yathā “ahaṃ tvinduṃ manye” [iti] | anuprāsāḥ | vakturvairāgyaṃ dhvanyate | śikhariṇīvṛttam | ahamapīti ślokenānveti | abhyaktamiti | ahaṃ sukhasaṅginaṃ janamīdṛśamavaimi | tvaṃ tvagniparītagṛhamiva jānāsi | ahamapyetādṛśamityapiśabdārthaḥ | etādṛktvaṃ ca viśiṣṭopamārūpam | kaḥ kamiva | snāto'bhyaktaṃ tailābhyaktamiva | anena pāpānliṣṭatvaṃ dhvanyate | śuciraśucimivetyanena patyādiṣu snehādividvatvaṃ dhvanyate | prabuddhaḥ suptamivetyanenājñānāviddhatvaṃ vyajyate | svairagatirbaddhamivetyanena prayatnasahasrānayane paravaśaṃvadatvaṃ dhvanyate | mālopameyam | tena pāratantryalakṣaṇo bhinno'va(tra)gamyaḥ sāmānyadharmaḥ | chekavṛttyanuprāsau | “snāto'bhyaktamiva śuciraśucimiva prabuddhaḥ suptamiva svairagatiḥ saṃhitamiva” iti paṭhitvā prakramabhaṅgadvayaṃ pariharaṇīyam | nimittamapaśakunam | ammahe iti nirvede | “ammaha harṣe” iti sūtre “hīmāṇahe vismayanirvedadyoḥ” iti sūtrānnirveda ityanuvartate | kiṃ me vāmetaraddakṣiṇanayanaṃ visphurati | “kiṃ me vāmaṃ dakṣiṇaṃ nayanam” iti pāṭhe vāmaṃ pratīpam | virodhābhāsaḥ | jāte pratihatamamaṅgalam |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit