The Recognition of Śakuntalā 10.5.161
Arthadyotanikā 10.5.161
- Language
- Sanskrit
10.5.161
tvatparigṛhītena pūrvatvena kutūhalagarbhatvaṃ prabhusamakṣatvācuntyā(tyā)nātatvaṃ cāprasaraṇe hetuḥ | kvacidgatapustake “kutūhalagabbhopahada ” ityādi pāṭhaḥ | kvacitpustake tu nāstyevāyaṃ pāṭhaḥ | nanu darśanīyā sundarā punarasyā ākṛtirlakṣyate | bhavatu iti niṣedhe | “ astu bhavatu pūrṇata iti niṣedhe ” ityukteḥ | anirvarṇanīyamadraṣṭavyam | hastamurasi kṛtveti svabhāvoktiḥ | hṛdaya kimevaṃ pravepase | āryaputrasya bhāvaṃ cittābhiprāyamavadhāraya | dhīraṃ tāvadbhava | kuta iti | tvayi rakṣitari sati kuto dharmakriyāvighnaḥ sarvamevaitadvidheyam | tvaṃ rakṣitā | tvayi rakṣitari sarve santaḥ | teṣāṃ kriyāmātravighno'pi na saṃbhāvyate sutarāṃ dharmakriyāvighna ityarthaḥ | tama iti | gharmāṃśau sūrye udayādrimārūḍha eva tamonāśaḥ | api tu tasminsutarāmāvirbhāvābhāva ityarthaḥ | dṛṣṭāntālakāraḥ | hetvanuprāsau | arthavānsaprayojanaḥ | tāpayuktatvāditi bhāvaḥ | lokānugrahāya janānugrahāya | bhuvanānugrahāya cetyarthaḥ | “ lokastu bhuvane jane ” ityamaraḥ| tribhuvānānugrāhakatavena lokottarā tapaḥsiddhirrdhvanitā | tadabhiprāyeṇaivottarayantisvādhīneti | anāmayapraśnapūrvamiti tasya kṣatriyatvāt | taduktaṃ bhṛgusaṃhitāyām“ brāhmaṇaṃ kuśalaṃ pṛcchetkṣatrabandhumanāmayam | vaiśyaṃ kṣemaṃ samāgamya śūdramārogyameva ca ” iti | mithaḥ samayādgāndharveṇa vivāhenetyarthaḥ | upāyaṃsta vivāhitavān | “ upāyamaḥ svīkāraṇe ” ityātmanepadam | tvamiti | yadyasmāttvamarhatāṃ pūjyānāṃ prāgrasaro mukhyaḥ smṛto'si | lokairiti śeṣaḥ | kvacit “ smṛto'si naḥ ” iti pāṭhaḥ | saratīti saraḥ |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit