Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.162

Arthadyotanikā 10.5.162

Language
Sanskrit

10.5.162

“ nandigrahipacādibhyaḥ ” ityatra pacāderākṛtigaṇatvād ac | tataḥ prakarṣaṇāyre saratīti prāgrasaraḥ| saṃjñāyā abhāvāt “halantāt”ityādināluṅ na | “tvamarhatāṃ prāgraharaḥ” iti vā pāṭhaḥ | “parādhryābhyā prāgraharā” ityādyamaraḥ | yadyasmācchakuntalā mūrtimatī śarīradhāriṇī | satī pūjyā cāsau kriyā ca satkriyā | ivetyutprekṣā | anayā cākhilajanapūjyatvamasyā dhvanitam | ata eva tulyaguṇatvam | tattasmādityārthena tacchabdenānvayaḥ | “ na ” iti pāṭhe tūbhāvapyārthau | tulyaguṇaṃ samānaguṇaṃ vadhūvaraṃ samānayan | cirasya cirakālena prajāpatirvācyaṃ nindāṃ na gato na prāptaḥ | “ vācyaṃ vaktavyamityetau pravartete pratipādane(?) | vaco he kutsite hīne dūṣaṇe'bhidhayodite” iti dharaṇiḥ | cirasyeti vibhaktipratirūpakamavyayam | “ cirāya cirarātrāya cirasyādyāścirārthakāḥ ” ityamaraḥ | anyatra yatra vadhūvaraṃ melayati tatra tatrātulyaguṇam | jagatīdameveti bhāvaḥ | ata eva cirasyetyuktiḥ | prajāpatiriti sābhiprāyam | samahetvanuprāsāḥ | vaṃśasthaṃ vṛttam | “ smṛto'si satkriyeva yanmūrtimatī śakuntalā” iti paṭhitvākramalakṣaṇo doṣaḥ pariharaṇīyaḥ | āpannasatvā garbhavatī | “ āpannasatvā syādguviṣṇvantarvatnī ca garbhiṇī ” ityamaraḥ | dharmacaraṇāyetyanena vidhivadūḍhatvaṃ vyajyate | ārya kimapi vaktukāmāsmi | na me vacanāvasaro'stīti bhaviṣyādākṣepaḥ | tasyaivopādānaṃ kathamiti | [ ṇāvekkhio iti ] nāpekṣito gurujano'nayā na khalu pṛṣṭaśca bandhujanaḥ | kvacitpustake “imāe tui pucchido bandhujaṇo ” iti pāṭhaḥ| tvayā pṛṣṭo na bandhujana ityarthaḥ | ubhayorapyaparādhāviṣkaraṇam |

Linked texts (1)