Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.164

Arthadyotanikā 10.5.164

Language
Sanskrit

10.5.164

śabdaśaktyudbhāvādhvaneḥ sattvāttadabhiprāyeṇaiva vyākhyātam | anenārthaviśeṣaṇanāmā nāṭyālaṃkāra upakṣiptaḥ | tallakṣaṇaṃ tu—“ uktasyārthasya yattu syāduktoktairnamanekadhā | upālambhasvarūpeṇa tatsyādarthaviśeṣaṇam ” iti | hṛdaya sāṃprataṃ ta āśaṅkā | kimiti | kṛtaṃ yatkāryaṃ gāndharvo vivāhastatra dveṣaḥ kim | dharma prati vimukhatā kim | kṛte vidite'nubhūte'vajñā kim | yāvadanubhūtaṃ tāvadeva taddurlabhamiti bhāvaḥ | “ kṛtaṃ yuge'pi paryāpte vihite” iti viśvaḥ | asatkalpanāmuttarārdhena nirasyati | aiśvaryamatteṣu saṃpadṛddheteṣu prāyeṇa bāhulyenāmī vikārā uktā mūrcchanti vardhante | “mūrcchā mohasamucchrāyayoḥ ” iti viśvaḥ | ādikārakadīpakasaṃśayahetvarthāntaranyāsānuprāsāḥ | anena toṭakaṃ nāmāṅgamanupakṣiptam | tallakṣaṇaṃ tu—“ saṃrambhavacanaprāyaṃ toṭakaṃ tviha saṃjñitam ” iti | jāte putri muhūrtta mā lajjasva | apaneṣyāmi tāvatte'vaguṇṭhanam |' tatastvāṃ bhartābhijñāsyati pariceṣyati | yathoktamavaguṇṭhanāpanayanam | ita ārabhya ṣaṣṭhāṅkasamāptiparyantamavamarśasaṃdhiḥ | tallakṣaṇaṃ tu sudhākare- "yatra pralobhanakrodhavyasanāvairyaivimṛśyate | bījādau garbhanirbhinnaḥ so'vamarśa itīryate " iti | atra śāpalakṣaṇavyasanena vimarśaḥ | yathā "idamupanatam" ityādi prakarīniyatāptyānuguṇyādatrāṅgakalpanā | "apavādo'rthasaṃpheṭo vidravadravaśaktayaḥ | dyutiprasaṅgau chalanaṃ vyavasāyo nirodhanam | prarocanaṃ vicalanamādānaṃ ca trayodaśa " iti | atrāṅgānāṃ lakṣaṇaṃ vyākhyānāvasare tatra tatra vakṣyāmaḥ |

Linked texts (1)