The Recognition of Śakuntalā 10.5.167
Arthadyotanikā 10.5.167
- Language
- Sanskrit
10.5.167
niṣedhaniyogasya madhyasthena rājakīyena vā vaktumucitatvānna munipakṣīyaiḥ | ata eva nirvahaṇānte “rājā— ataḥ khalu mama nātikruddho muniḥ” iti | atha ca tasyocitā vimānanetyāha— muṣṭamiti | sa kaḥ | yena tvaṃ dasyuścaura iva pātrīkṛto'si kīdṛśenaiva yena | muṣṭaṃ coritaṃ svamarthaṃ pratigrāhayatā tadadhīnaṃ kārayatā puruṣeṇeveti | viśeṣaṇenaiva viśeṣyalābhaḥ | yathā cauryeṇāpahṛtaṃ dravyaṃ punastasmā evārpaṇamagṛhṇanvimānanāṃ janayati tathetyarthaḥ | kvacit “mṛṣṭaṃ svamartham” iti pāṭhaḥ | tadā coritamityarthaḥ | evamaparādhinaḥ kanyādānena saṃtoṣārthaṃ pravṛttasya sa saṃtoṣo nāsti | paraṃ vimānanā | lakṣaṇānarthotpādādviṣamālaṃkāraḥ | ekevaśabdāvākyārthaupamāna upamanyeti | syusiye iti chekavṛttyanuprāsau ca | tṛtīyopajātirindravajropendravajrayoḥ | pratyayajanakaṃ viśvāsajanakaṃ prativacanamuttaram | madhyamapadalopī samāsaḥ| idamavasthāntaraṃ gate tādṛśe'nurāge kiṃ vā smṛtena | ātmedānīṃ śocanīya iti vyavasitametat | āryaputra ityardhokte | saṃśayita idānīṃ naiṣa samudācāraḥ| pauraveti rājavaṃśa utpanno rājetyatyantavacanacāturīṃ dhatte | na yuktam | nāmeti kutsāyām | “nāma prākāśyasaṃbhāvyakrodhopagamakutsane” ityamaraḥ | tathā purāśramapade svabhāvottānahṛdayamityanenātmano'timugdhatvaṃ tena ca paravañcanānabhijñatvaṃ parātmajanavivekaśūnyatvaṃ dhvanitam | imaṃ janaṃ samayapūrvaṃ saṃketapūrvaṃ gāndharveṇa vivāhenetyarthaḥ | “gāndharvaḥ samayānmithaḥ” iti smaraṇāt | atha ca samayapūrvaṃ śapathaṃ kṛtavānasītyarthaḥ |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit