The Recognition of Śakuntalā 10.5.17
Arthadyotanikā 10.5.17
- Language
- Sanskrit
10.5.17
atra pūrvārdhe pūrvayorikārahikārayorlaghutvaṃ jñeyam | taduktaṃ tatraiva-"iha ārāvindujuāe osuddhāpaāvasāṇaṃ milahū"iti | atha cātra pramadāśabdena śakuntalā gṛhītā | sā śirīṣakusumānyavataṃsayantītyuktam | bahuvacanaṃ pūjārtham | ataeva vakṣyati- "baddhaṃ karṇaśirīṣarodhi vadane gharmāmbhasāṃ jālakam" iti | vimarśasaṃdhisamāptyavasare ca rājñā "asyāḥ śakuntalāyāḥ prasādhanamabhipretaṃ vismṛtamasmābhiḥ " ityuktvā "kṛtaṃ na karṇāpitabandhanaṃ sakhe śirīṣamāgaṇḍavilambi kesaram " ityuktam | aho ityāścarye | raṅgo raṅgabhūḥ | tātsthyātsabhyasamūhaḥ | rāge gītadhātau baddhā cittavṛttiryasya saḥ | ataeva sarvataḥ sarvatrālikhita iva citranyasta ivetyarthaḥ | dvitīyapakṣe rajyata iti raṅgaḥ | atha raṅgo rāgo vidyate'sminniti "arśaāditvāt-" aci raṅgo rājā | rāge anurāge baddhā cittavṛttiryasya saḥ | sarvata ālikhita iva sarvatra tāṃ paśyatītyarthaḥ || "raṅgo raṇe khale rāge nṛtya rataṃ trapuṣyapi " iti viśvaḥ || "svairaṅgaiścāpi vīthyaṅgaiḥ prakuryādāmukhaṃ budhaḥ" iti mātṛguptācāryokteḥ “vīthyaṅgānyāmukhāntatvātprocyante'traiva tāni tu” iti dhanikokteścāvalagitaṃ nāmāṅgamupakṣiptamanena | tallakṣaṇaṃ sudhākare - "dvidhāvalagitaṃ proktamarthāvalaganātmakam | anyaprasaṅgādanyasya saṃsiddhiḥ prakṛtasya ca" iti | prakaraṇaṃ rūpakam | nanvāryamiśraiḥ prathamamevājñaptamabhijñānaśākuntalaṃ nāmāpūrva nāṭakaṃ prayoge'dhikriyatāmiti | "ṇaṃ nanvarthe” iti saurasenyām | atra kvacitpaḍhumamiti pāṭhaḥ sāṃpradāyikaḥ| yataḥ prathamaśabdasya paḍhamapaḍhumapuḍhama iti traya ādeśāḥ |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit