Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.18

Arthadyotanikā 10.5.18

Language
Sanskrit

10.5.18

āhiṇṇāṇasāundalamityatra sāuntalamiti pāṭhe pūrvavaddvatvābhāvaḥ| dakārapāṭhe "varge'ntyo vā" iti parasavarṇatve pakṣe'nusvāre pūrvavaddakāraḥ| yeṣāṃ mate nityaṃ parasavarṇasteṣāṃ mate "adhaḥ kvacit" iti sūtreṇa dakāraḥ | evamagre saundale sauntale pāṭhe rūpadvayaṃ jñeyam | "khaghathadhabhāṃm"iti haḥ | "ṛjñorṇaḥ" iti jñasya ṇaḥ| "no ṇaḥ"iti ṇatvam | "śaṣoḥ saḥ" iti saḥ| "kagaca-" iti kakāralopaḥ | apuvvamityatrāpuravamiti pāṭhe "saurasenyām" ityanuvṛttau "pūrvasya puravaḥ" iti pūrvaśabdasya puravādeśaḥ | prastāvanāṅgaṃ prayogātiśayamupakṣipati-taveti | asmītyahamarthe'vyayam | gīte gītau nibaddhena rāgena śrīrāgādinā dhātunā | hāriṇā śrutisukhadena hartuṃ śīlamasyeti ca | mṛgapakṣe atrā (syā) tiraṃhaso hetutvena yojyam | upameyapakṣe'pi prasamaharaṇe hetutvena yojyam | viśiṣṭasyaivopamānatvānna viśeṣaṇanyūnatā śaṅkanīyā | prasamamatyarthaṃ hṛta āsaktacittaḥ | dvitīyapakṣe hṛtaḥ svasenāyā dūraṃ pracyāvitaḥ | ubhayaṃ bhinnamapi sādhāraṇadharmapratipādanārthamatiśayoktyaikatvenādhyavasitam | ataeva sarvālaṃkārāṇāmatiśayoktigarbhatvamākare darśitam- "nālaṃkāro'nayā vinā" iti | eṣa iti prayogātiśayāṅgārthaṃ, rājeti praveśānuguṇaṃ, duṣyanteti nāmagrahaṇamanyarājavyāvartakatveneti, naikasyāpyavakaratvaṃ śaṅka- nīyam || sāraṅgeṇa mṛgeṇa | “sāraṅgaścātake bhṛṅge kuraṅge'pi mataṅgaje” iti viśvaḥ || kīdṛśā tena | atiraṃhasātivegavatā || “raṃhastarasī turayasyadaḥ| javaḥ” ityamaraḥ || atra vyāvartakatvena duṣyanta ityasya viśeṣaṇatvādviśeṣyānantarametacchabdasyocitatvānnākramatvam |

Linked texts (1)