The Recognition of Śakuntalā 10.5.170
Arthadyotanikā 10.5.170
- Language
- Sanskrit
10.5.170
yāḥ pratibodhavatyo vāgādivyavahārakuśalāstāḥ kimu vaktavyāḥ | tāsāmanupadiṣṭavañcakatvakauśalaṃ kimu vaktavyamityarthaḥ | khalu hyarthe | parabhṛtā iti sābhiprāyam | kokilāḥ | “vanapriyaḥ parabhṛtaḥ” ityamaraḥ | antarikṣagamanādākāśagamanāduḍḍayanātprāk svaṃ svīyamapratyajātamarbhakasamūham | “jātaṃ jātyaughajanmasu” iti viśvaḥ | anyairdvijaiḥ pakṣibhiḥ prasiddhayā kākaiḥ paritaḥ sarvaprakāreṇa poṣayanti | atra śakuntalālakṣaṇe viśeṣe prastute strīsāmānyasyoktatvādaprastutapraśaṃsā | kimutetyanena vyatirekaḥ | arthāntaranyāso'pi | tayāḥ tyaḥ iti manāmanyairiti chekavṛttyanuprāsāḥ | anena hetvavadhāraṇātmakaṃ saṃdhyantarāṅgamapakṣiptam | tallakṣaṇaṃ tu rasārṇavasudhākare-“niścayo hetunārthasya mataṃ hetvavadhāraṇam” iti | atra parabhṛtādidṛṣṭāntena strītvena hetunā mṛṣābhāṣaṇalakṣaṇasyārthasya niścayāddhetvavadhāraṇam | anārya ātmano hṛdayānumānena paśyasi jānāsi | yathā tava hṛdayaṃ vañcanāparaṃ tathānyahṛdayānyapi jānāsītyarthaḥ | ka idānīmanyo dharmakañcukapraveśinastṛṇacchannakūpopamasya tavānukṛtiṃ pratipatsyate | ko'nya iti saṃbandhaḥ | mayīti | atiruṣādhikakrodhayādhikakrodhena vātaevātilohitākṣyātyāraktanayanayā | vigataṃ smaraṇaṃ yasya tadataeva dāruṇaṃ yaccittaṃ tena vṛttirvartanaṃ yasya tasminnata eva raha ekānte vṛttaṃ saṃpannaṃ praṇayaṃ snehamapratipadyamāne'jānāne | madhyaivetyevakāreṇa kopasya tāttvikatvaṃ dhvanitam | kuṭilayorvakrayorbhruvorbhedādbhrūbhaṅgātsmarasya śarāsanaṃ kaṃdarpasya dhanurbhagnamivetyutprekṣā |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit