Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.171

Arthadyotanikā 10.5.171

Language
Sanskrit

10.5.171

anayā ca tathāsyāḥ kopo yathopāyaśatairapyanunīyamānā kopaṃ na muñcet | tāvatkāmasya śarāsanabhaṅgameva vyarthatvametadanunayābhāva iti tāttvikaḥ kopa iti vastu dhvanyate | anena ca sthāyinyā rateranusaṃdhānam | kāvyaliṅgam | raṇaruṇeti vṛttau vṛttamiti prapreti smarasyeti chekānuprāso vṛttyanuprāsaśca | vṛttaṃ tayorvasantatilakam | “śakuntalā-saroṣam” ityādinaitadantena saṃpheṭaṃ nāmāṅgamapakṣisam | tallakṣaṇam-“roṣaprathitavākyaṃ tu saṃpheṭaḥ parikīrtitaḥ” iti | idaṃ vañcakatvam | suṣṭhu tāvadatra svacchandacāriṇī kṛtāsmi | yāhamasya puruvaṃśe pratyayo viśvāsastena mukhamadhorhṛdayasthitaviṣasya | tatra sattvaṃ dyotayituṃ sthitapadam | viṣasyetyanena kāpavyanigaraṇādatiśayoktiḥ | hastābhyāsaṃ karasamīpamupagatā | viśeṣaṇadvayenātikhalasvabhāvatvaṃ dhvanitam | ātmakṛtaṃ cāpalaṃ kadāciddaivānukūlyena samyaktayā pariṇamati | parihṛtaṃ kenacidbuddhaṃ saddahati | ata iti | ataḥ kāraṇātsaṃgataṃ maitryaṃ parīkṣya kartavyam | raha ekānte saṃgataṃ viśeṣātparīkṣya kartavyamityanuṣajyate | atra śakuntalāduṣyantayoḥ saṃgatasya kartavye viśeṣe prastute yatsāmānyasaṃgatamātrasyāprastutasya vacanaṃ sāprastutapraśaṃsā | ajñātahṛdayeṣu vyavahārādinājñātacitteṣu sauhṛdaṃ maitrī vairībhavati | ayaṃ vaidharmyeṇārthāntaranyāsaḥ | atrabhavatīpratyayātpūjyāviśvāsāt | bhavadviyeyaṃ pūjyaiva | tadvacanaviśvāsādityarthaḥ | evakāreṇa yuktyantaranirāsaḥ |' asmāniti puruvaṃśotpannānsarvadharmaniṣṭhānninrdrādibhirapyupacāreṇa gṛhītānityādidharmaśataṃ vyanakti | samyaṅ na tvīṣat |

Linked texts (1)