The Recognition of Śakuntalā 10.5.179

10.5.179

satsvapyanyeṣu prasūneṣu tadaṅkureṇa ṛtorucchvasitatvamiva gamyata iti rūpaṇam | kvacit “ jīvitasarvam ” iti pāṭhaḥ | tadā prākṛte pūrvanipātāniyamātsarvajīviteti | anyatra “ vasantamāsassa jīasavvassa ” iti pāṭhaḥ | jīvitarūpaṃ sarvasvamityarthaḥ | atra jīvitapadena “yāvattāvajjīvite ” iti sūtreṇa vikārasya lope jīaṃ iti rūpam | satsvapītareṣu puṣpeṣu tvamevotkṛṣṭatamamiti bhāvaḥ | ṛtusaṅkaletyapi rūpakam | prathamaparidṛśyamānatvāratau maṅgalaṃ sarvatra maṅgaleṣu prathamaṃ parijṛmbhamāṇatvādṛtau maṅgalaṃ sarveṣvṛtuṣu vasantasyotkṛṣṭatvaṃ tvayaiva kṛtamiti | ṛtuścāsau maṅgalaśceti kāryakāraṇayorabhedopacārāt | parabhṛtikāyāḥ kokilāyāścūtāṅkuraprasādanaṃ yuktameva | atra “tumam” iti pāṭhaḥ prāmādikaḥ | pañcamagaṇasya pañcamātrikatvāpatteḥ | dvitīyaikavacanādeśe “tuha” iti pāṭhe'pi carame'rdhe pañcamake dvemukhālāyatiriktā sā vihanyeta | tasmāttumamiti pāṭho'nyāyyaḥ | “ taṃtuṃtumaṃtuvaṃtahatumetueamā ” anena sūtreṇa saptādeśā api bhavanti | parabhṛtike kimekākinī mantrayase | madhukarike cūtakalikāṃ dṛṣṭvonmattā parabhṛtikā bhavati | chalātkokiletyarthaḥ | kathamupasthito madhumāsaḥ | madhukarike tavedānīṃ kāla eṣa madavibhramagītānām | chalādbhramarītyarthaḥ | sakhyavalambasva māṃ yāvadagrapādasthitā bhūtvā kāmadevācaṃnaṃ karomi | yadi mamāpi khalvardhamarcanaphalasya | akathite'pyetatsaṃpadyate | yata ekameva no jīvitaṃ dvidhā sthitaṃ śarīram | aye apratibuddhaḥ komalo'pi cūtaprasava ettha atra vasantārambhe | “eso” iti pāṭhe eṣaḥ |