Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.19

Arthadyotanikā 10.5.19

Language
Sanskrit

10.5.19

rasanākāvyaliṅgaṃ vā upamā | śrutivṛttyanuprāsau | nanvevaṃ bahuvrīhau kṛte samāsāntaḥ kap prāpnotīti ceducyate | tasyānityatvāt | tathāhi-“dvitribhyāṃ pādanmūrdhasu” iti sūtre dvitribhyāmuttareṣu pādādiṣvantodāttatvaṃ vidhīyate | tatra yathā pādadantayoḥ “saṃkhyāsupūrvasya” “vayasi dantasya dat”ityetābhyāṃ kṛtasamāsāntayorgrahaṇaṃ kṛtaṃ pāddaditi tadvat “dvitribhyāṃ ṣamūrdhnaḥ” iti ṣapratyayāntasya mūrdheṣviti mūrdhaśabdasya grahaṇaṃ kartavyaṃ syāt | evaṃ ca kramābhedo'pi bhavati | tena prakramabhedamapyaṅgīkṛtya yadakṛtasamāsānto nirdiṣṭastajjñāpayati-“anityaḥ samāsāntaḥ” iti | karaṇatvena yojane viśeṣaṇayorārthatvaśābdatvalakṣaṇaḥ prakramabhaṅgaḥ | hāriṇetyatra yaddhetutvena viśiṣṭopamānatvaṃ tacchabdena ghaṭate | prayogātiśayalakṣaṇaṃ daśarūpake- “eṣo'yamityupakṣepātsūtradhāraprayogataḥ| pātrapraveśo yatraiṣa prayogātiśayo mataḥ” iti | prastāvaneti | tallakṣaṇaṃ tu sudhākare - “vidheyasyaiva saṃkalpo mukhyatāṃ pratipadyate | pradhānasya prabandhasya tadā(thā) prastāvanā matā | arthasya pratipādyasya tīrthe prastāvanā matā”iti| daśarūpakaṃ ca-“sūtradhāro naṭīṃ brūte mārṣaṃ vāpi vidūṣakam|svakāryaṃ prastutākṣepi citroktyā yattadāmukham |prastāvanā” iti | “eṣāmanyatamenārthaṃ pātraṃ vākṣipya sūtrabhṛt | prastāvanānte nirgacchettato vastu prapañcayet”iti | vastu itivṛttam | vastuprapañcane viśeṣastatraiva- “ādyantameva niścitya pañcadhā tadvibhajya ca | khaṇḍaśaḥ saṃdhisaṃjñāṃśca bhāgānapi ca khaṇḍayet | catuḥṣaṣṭiśca tāni syuraṅgāni” iti | tatra vibhāgaprakāraḥ ||

Linked texts (1)