The Recognition of Śakuntalā 10.5.184
Arthadyotanikā 10.5.184
- Language
- Sanskrit
10.5.184
yujyate | “praviśya paṭākṣepeṇa” ityāyetadntena dyutināmakamuddhamamupakṣisam | tallakṣaṇaṃ daśarūpake- “ tarjanodvejane dyutiḥ ” iti | etu etu bhavān | taha iti tatheti | pratīhārīlakṣaṇamuktaṃ prāk | aho āścarye | sarvāvasthāsvityarthāntaranyāsa evamityāderuttaravākyārthasya samarthakaḥ | sarvīsu yadā yādṛśyo yā upasthitāstāsu tādrūpyeṇa ramaṇīyatvamityarthaḥ | utsuka utkaṇṭhitaḥ | virahyapītyarthaḥ | etadavasthāyā anyatra priyadarśanatvamapiśabdadyotyam | ataevārthāntaranyāse viśeṣapadam | tathāhītyubhayaparāmarśaḥ | sa eva padye vācyena pūrvāśasya vyaṅgenottarāṃśasyeti jñeyam | pratyādiṣṭeti | pratyādeśo (diṣṭo) nirākṛtiḥ (to) viśeṣamaṇḍanasya prakṣepyasyāṅgulīyakakumudādervidhirdhāraṇavidhiryena saḥ | anena “ aṅgānyabhūṣitānyeva prakṣepyaiārvibhūṣaṇaiḥ | yena bhūṣitavadbhānti tadrūpamiha kathyate ” iti rūpaṃ dhvanitam | vāmasya prakoṣṭhasya maṇibandhordhvabhāgasyārpitaṃ dattam | “ prakoṣṭhe vistṛtakare rūpakakṣāntare'pi ca | kūrparādadhare cāpi ” iti viśvaḥ | kāñcanamevetyanyāsaṃspṛṣṭatvenātiśītalatvaṃ dhvanitam | valayamityekavacanaṃ dvitīyasya voḍhumasāmarthyāt | bibhrat | abhyastatvānna num | vāmagrahaṇena viruddhārthamavaśyaṃdhāraṇamuktam | ata ekaṃ mukhyaṃ sarvadā satvāt | “eke mukhyānyakevalāḥ ” ityamaraḥ | ata eva vāmaprakoṣṭhasyārpitaṃ dattamiti bhūtatvaṃ ca | etanmātreṇaiva viśeṣo dhvanitaḥ | śvāsena virahitvāttuṣṇenoparaktaḥ pāṭalo na tu rūkṣo'dharo yasya saḥ | tādṛśasyaiva śobhāyuktatvaṃ ca dhvanitam |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit