The Recognition of Śakuntalā 10.5.185

10.5.185

cintayā śakuntalāgatayā yajjāgaraṇaṃ tena prakarṣeṇa tānte mlāne nayane yasya saḥ | jāgaraṇena raktaprāntatvaṃ tena ca śobhātiśayayogitvaṃ ca dhvanitam | eṣu svabhāvoktiḥ parikarālaṃkāraśca | ātmanastejoguṇāddhītilakṣaṇātkṣīṇo'pi kṛśo'pi kṣīṇatvena nālakṣyate| ka iva saṃskārārthamudghṛṣṭo mahāmaṇiriva | mahāśabdena jātyatvaṃ sarvaguṇaviśiṣṭatvaṃ mahattvaṃ ca dhvanitam | yathā śāṇollikhito mahāmaṇiḥ svatejasā kṣīṇo na dṛśyate tadvadityūpamā | anena mahāmaṇyupamānenāsya kṣīṇatve'pyantaḥsāratā sarvadā dṛśyamānatve'pyavitrasatā dhvanilā | prapreti ghṛṣṭeti ntānteti kṣīkṣyeti chekāṃnuśrutivṛttyanuprāsāḥ | atha cinteti saṃkalpaḥ, jāgareti nidrācchedaḥ, kṣīṇa iti tanutā, pratyādiṣṭeti viṣayaprivṛttiḥ, iti kāmāvasthā api sūcitāḥ | vṛttamanantarottam | atha cānena nāyakasātvikaguṇeṣu mādhuryanāmā guṇa upakṣiptaḥ | tallakṣaṇaṃ tu- “tanmādhurya yatra gātradṛṣṭyādeḥ spṛhaṇīyatā | sarvāvasthāsu sarvatra ” iti | anye ācāryāḥ pravāsavipralambhe'nyāḥ kāmadaśā āhuḥ- “ aṅgeṣvasauṣṭhavaṃ caiva pāṇḍutā kṛśatā ruciḥ | adhṛtiḥ syādanālambastanayonmādamūrcchanā | mṛtiśceti kramājjñeyā daśa smaradaśā iha” iti | pratyādiṣṭetyādināṅgeṣvasauṣṭhavaṃ, kṣīṇa ityanena kṛśatā, ramyaṃ dveṣṭi yathā pureti pūrvapadye'ruciḥ | “ arucirvastuvairāgyam” ityukteḥ | dākṣiṇyetyādinādhṛtiḥ | “ sarvatrā rāgitādhṛtiḥ ” ityukteḥ | sthāne yuktaṃ khalu pratyādeśena nirākaraṇena vimānitāpyasya kṛte śakuntalā klāmyatīti | tatsthāna ityanvayaḥ |