Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.189

Arthadyotanikā 10.5.189

Language
Sanskrit

10.5.189

asya saṃtāpenāhaṃ ramāmi | mama saṃtoṣa ityarthaḥ | saṃtāpe saṃtoṣa iti viṣamam | etadvākyārthasamarthakaḥ pūrvokto'rthāntaranyāsaḥ | yathā yathāsya tāpastathā tathā śakuntalānayanopāyaṃ prati prayatnavānbhaviṣyatītyāśayaḥ | asti me tarkaḥ | kenāpi tatrabhavatyākāśacāriṇā nīteti | patidevatāṃ pativratāṃ parāmraṣṭuṃ spraṣṭum | janmapratiṣṭhā janmasthānam | “ pratiṣṭhā sthānamātrake ” iti viśvaḥ | saṃmohaḥ khalu vismayanīyo'svabhāvatvāt | na pratibodhaḥ svābhāvyāttasyetyarthaḥ | yadyevamasti khalu samāgamaḥ kālena tatrabhavatyāḥ pūjyāyāḥ | na khalu mātāpitarau bhartṛviyogaduḥkhitāṃ draṣṭuṃ pārayataḥ śaknutaḥ | na khalviti saṃbandhaḥ | svapna iti | tacchakuntalālakṣaṇaṃ vastusaṃnivṛttyai punarnirvartanābhāvāya | anenotkaṇṭhātiśayo vyajyate | atītaṃ gatam | tatra svapnādibhiścaturbhirvitarkeratyantāsaṃbhāvanīyadarśanīyatvaṃ vyajyate | tatra “ adṛṣṭamapyarthamahaṣṭavaibhavātkaroti suptirjanadarśanātithim ” ityukteḥ svapne saṃbhāvyata etaditi svapno nviti pūrvavitarkaḥ | svapnaścetsyājjāgradavasthāyāṃ nānubhūyata ityata āha—māyā nviti | mantratantrābhyāmasatataḥ prakaṭa naṃ māyā tasyāḥ kapaṭaghaṭitatvādviṣayasattvābhāva iti bhāvaḥ | syādevaṃ yadyadhiṣṭhānaṃ na pratīta syādata āha—matibhramo nviti | tenānyadhiṣṭhāne śakuntalābhrama ityarthaḥ | syādevaṃ yadi vyavahārakṣamatvaṃ na syādata āha—tāvatphalamata eva kliṣṭaṃ puṇyaṃ nviti | yāvānvyavahāraḥ saṃbhāṣaṇādirjātastāvadeva phalaṃ yasya tatkliṣṭamatyalpam | tādṛśaḥ kaścidatyutkṛṣṭo dharmaḥ pūrvajanane'tyalpa evācaritaḥ |

Linked texts (1)