The Recognition of Śakuntalā 10.5.194
Arthadyotanikā 10.5.194
- Language
- Sanskrit
10.5.194
akāraṇaṃ kāraṇarāhityena yaḥ parityāgastenānuśayaḥ paścāttāpastena taptaṃ hṛdayaṃ yasya saḥ | atra parityāgaścetkathaṃ kāraṇābhāvaḥ | kāraṇābhāvaścetkathaṃ parityāga iti virodho nāśaṅkanīyaḥ | atra kāraṇaśabdena prasiddhaṃ nāyikāparādhagṛhītaṃ tadeva tyāge kāraṇaṃ dṛṣṭacaramiti | anena citraphalakahastāyāścaturikāyāḥ sūcanam | sūcitāyā evāpaṭīkṣepeṇa praveśo'titvarāsūcanāya | apaṭī javanikā | “apaṭī kāṇḍapaṭīkā pratisīrā javanikā tiraskaraṇī” iti halāyudhaḥ | “iyaṃ citragatā bhaṭṭinī”ityanena yadrājñā punardarśanaṃ yācitaṃ tadanayā bhaṅgyā kavinā saṃpāditam | ata eva paścāt "citraphalakaṃ darśayati" ityuktiḥ | sādhu vayasyeti bhinnaṃ vākyam | madhuraṃ sundaraṃ yadavasthānamākṛtistayā darśanīyo hṛdyo bhāvasyānupraveśo'bhyantarīkaraṇam | sundarākāratayā bhāvāvirbhāvo ramyatara ityarthaḥ | skhalatīva dṛṣṭinimnonnatapradeśeṣu | anena madhurākṛtitvamevoktam | yathā pratyakṣadṛṣṭāyāmākṛtau nimnonnateṣu dṛṣṭiḥ skhalati tathā citre'pīti mahadālekhyakauśalamiti bhāvaḥ | kiṃ bahunā satyānupraveśaṃ kathālavaṇyaṃ kautūhalaṃ me janayati | etadevānusaṃdhāyāha sānumatī-aho iti | aho āścarya | eṣā rājarṣernipuṇatā | ahaṃ jāne sakhī śakuntalāgrato me vartata iti | jāne iti saṃbandhaḥ | yaditi | citre yadyatsādhu na syāttattadanyathā kriyate yadyapi tathāpi tasyā lāvaṇyaṃ kiṃcidanirvacanīyayā ca rekhayā citrārthe tūlikāvihitayā ( anyathā kriyate) | atha ca śobhāviśeṣaṇānvitam | saṃmārjya saṃmārjya bhūyobhūyo likhyamānamapi śobhāṃ nātikrāmatīti bhāvaḥ |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit