The Recognition of Śakuntalā 10.5.195
Arthadyotanikā 10.5.195
- Language
- Sanskrit
10.5.195
anyathā kriyate atha ca śobhayā rekhayānvitamiti virodhābhāsaḥ | lāvaṇyalakṣaṇamuktaṃ prāk | rekhālakṣaṇaṃ saṃgītaratnākare" śironetrakarādīnāmaṅgānāṃ melane sati | kāyasthitiyaṃto netraharā rekhā prakīrtitā" iti | sadṛśametat | paścāttāpena guroradhikasya | prāptasyaivādhikatvam | snehasyānavalepasya nirdoṣasya | svābhāvikasyetyarthaḥ | idānīṃ tisrastatrabhavatyo dṛśyante | sarvāśca darśanīyāḥ | katamā tāsāṃ madhye tatrabhavatī śakuntalā | anabhijñaḥ khalvīdṛśasya (rūpasya) mohāddṛṣṭirmugdhadṛṣṭirayaṃ janaḥ | tarkayāmi yaiṣā śithilitakeśabandhanodvāntakusumena keśāntenodbhinnasvedabindunā vadanena viśeṣato'dhikamavasrastābhyāṃ natāṃsābhyāṃ bāhubhyāṃ bhujābhyāmavasekasnigdhataruṇapallavasya cūtapādapasya pārśve īṣatpariśrānteva | atra pūrve tṛtīyāntatrayaṃ hetutvena yojyam | ālikhitā sā śakuntalā | itare sakhyau | bhāvena sātvikabhāvena kṛtaṃ cihnaṃ bhāvacihnam | madhyamapadalopī samāsaḥ | "tāvaccihnam" iti pāṭhe subodhameva | svinneti | svinnā yā aṅgulayaḥ sātvikabhāvāttāsāṃ viniveśaḥ sthitiḥ | rekhāprānteṣu tatraikacitrapaṭasaṃ prayogānmalino dṛśyate | malinatvaṃ svedādeva citrapaṭoddharṣaṇāt | kapolapatitaṃ likhitākṛtikapolaprāptamaśru mama sātvikabhāvenotpannaṃ cedaṃ vartikā citrapaṭe lepaviśeṣastasyocchvāsa ucchūnatā tasmāt | " paṭalepe pakṣibhede tūlikāyāṃ ca vartikā " ityajayaḥ | anumānānuprāsau | anena hetulakṣaṇaṃ bhūṣaṇamupakṣisam | tallakṣaṇaṃ tu" sa heturiti nirdiṣṭo yatsādhyārthaprasādhakam " iti | vartikāṃ tūlikām | ārya māḍhavyeti vidūṣakasaṃjñā |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit